wystawa
Wystawa "Kostka Napierski - powstanie na Podhalu"
Mija 375 lat od czasu, gdy Kostka Napierski przybył na Podhale i - przedstawiając się jako pułkownik wojsk królewskich - rozpoczął agitację wśród górali jak i miejscowej szlachty. W kwietniu 1651 r. zagościł w Nowym Targu u podstarosty Wiktoryna Zdanowskiego, gdzie ze sfałszowanym listem królewskim rozpoczął rzekomo werbunek do armii mający na celu rozprawę z Kozakami, a w rzeczywistości był to zaciąg do powstania chłopskiego na Podhalu przeciwko szlachcie. Tym wydarzeniom poświęcona jest wystawa, na którą serdecznie zapraszamy.
Współpracownikami Kostki-Napierskiego zostali Stanisław Łętowski sołtys z Czarnego Dunajca zwany Marszałkiem, już wcześniej walczący w obronie chłopów ze starostą nowotarskim Mikołajem Komorowskim i Marcin Radocki, nauczyciel szkółki parafialnej w Pcimiu. 14 czerwca z 40 ludźmi rekrutującymi się ze zbiegów, górali i byłych żołnierzy zajął graniczny zamek na Czorsztynie i usiłował wzniecić powstanie przeciw Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Okrzyknął się starostą czorsztyńskim i 22 czerwca ogłosił Uniwersał wzywający okolicznych górali do wstawienia się pod zamkiem i wstępowania do jego nowej armii. Nawoływał do wyruszenia na Kraków: „Pójdziem wszyscy pod Kraków i dalej przez wszytkę, jeśli wola będzie Polskę, mamy dobrą wolę z Chmielnickim i z Tatarami i niemieckie wojsko przyjdzie nam na pomoc”.
Marsz na Kraków zaplanował na 24 czerwca, na dzień św. Jana Chrzciciela. Ci, którzy przyłączą się do powstania, mieli oznaczać domy zielonymi gałązkami jodły lub świerka.
Tego samego dnia, 22 czerwca, rozpoczęło się oblężenie zamku przez dragonię biskupa krakowskiego Piotra Gembińskiego. Tysiącosobowy oddział wsparty kilkoma działami przystąpił do walki z buntownikami. Podczas starć Kostka został raniony w czoło kulą z muszkietu. Do zamku wkroczono podstępem wpuszczając oddział harników żywieckich podających się za służbę do obrony zamku. Przywódców rebelii pojmano i stracono 18 lipca na podkrakowskim wzgórzu Lassoty. Za przewinienia sąd skazał Kostkę na wbicie na pal żywcem, Łętowskiego na ścięcie i ćwiartowanie ciała, Radockiego na ścięcie.
Aleksander Kostka-Napierski w rzeczywistości okazał się agentem kozackiego hetmana Bohdana Chmielnickiego. Wiosną 1651 r. Chmielnicki w porozumieniu z księciem Siedmiogrodu Jerzym II Rakoczym planowali wspólne uderzenie przeciwko królowi Janowi Kazimierzowi. Wojska Rakoczego miały przez Podhale zaatakować Kraków. Strategia Chmielnickiego zakładała wywołanie w Koronie powstania. Temu celowi miały służyć akcje dywersyjne prowadzone wśród chłopów. Aleksander Kostka-Napierski został jednym z emisariuszy-agitatorów kozackiego hetmana. Zaopatrzony w uniwersały Chmielnickiego zaczął podżegać do buntu przeciw szlachcie. Za swoją agenturalną działalność miał otrzymać 3 tys. zł od kozackiego wodza.
Marsz na Kraków zaplanował na 24 czerwca, na dzień św. Jana Chrzciciela. Ci, którzy przyłączą się do powstania, mieli oznaczać domy zielonymi gałązkami jodły lub świerka.
Tego samego dnia, 22 czerwca, rozpoczęło się oblężenie zamku przez dragonię biskupa krakowskiego Piotra Gembińskiego. Tysiącosobowy oddział wsparty kilkoma działami przystąpił do walki z buntownikami. Podczas starć Kostka został raniony w czoło kulą z muszkietu. Do zamku wkroczono podstępem wpuszczając oddział harników żywieckich podających się za służbę do obrony zamku. Przywódców rebelii pojmano i stracono 18 lipca na podkrakowskim wzgórzu Lassoty. Za przewinienia sąd skazał Kostkę na wbicie na pal żywcem, Łętowskiego na ścięcie i ćwiartowanie ciała, Radockiego na ścięcie.
Aleksander Kostka-Napierski w rzeczywistości okazał się agentem kozackiego hetmana Bohdana Chmielnickiego. Wiosną 1651 r. Chmielnicki w porozumieniu z księciem Siedmiogrodu Jerzym II Rakoczym planowali wspólne uderzenie przeciwko królowi Janowi Kazimierzowi. Wojska Rakoczego miały przez Podhale zaatakować Kraków. Strategia Chmielnickiego zakładała wywołanie w Koronie powstania. Temu celowi miały służyć akcje dywersyjne prowadzone wśród chłopów. Aleksander Kostka-Napierski został jednym z emisariuszy-agitatorów kozackiego hetmana. Zaopatrzony w uniwersały Chmielnickiego zaczął podżegać do buntu przeciw szlachcie. Za swoją agenturalną działalność miał otrzymać 3 tys. zł od kozackiego wodza.
Władysław Gościmski, Zamek w Czorsztynie w dniu zajęcia przez Napierskiego, około 1951, olej, płótno ze zbiorów Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
W XIX w. stał się Kostka Napierski bohaterem ludowych legend, a później pojawił się w literaturze. Ballada Napierski (1838) Lucjana Siemieńskiego, dramat „Bunt Napierskiego” (1899) Jana Kasprowicza, „Maryna z Hrubego” (1910) Kazimierza Przerwy-Tetmajera, „Kostka Napierski. Powieść z XVII wieku” (1925) Władysława Orkana, „Nad Czorsztynem się błyska. O Kostce Napierskim opowieść prawdziwa” (1953) Jalu Kurka. Jego historia doczekała się ekranizacji filmowej w reżyserii Jana Batorego i Henryka Hechtkopfa – „Podhale w ogniu” (1955). W Polsce Ludowej stał się symbolem walk o sprawiedliwość społeczną i patronem ulic w wielu miastach.
W 1951 roku hucznie obchodzono 300. rocznicę wybuchu Powstania Podhalańskiego. Przy ruinach zamku w Czorsztynie zgromadziły się tłumy górali z całego Podhala. Wydarzenie sfilmował ekipa Polskiej Kroniki Filmowej.
Na wystawie zgromadzono obrazy prezentujące wydarzenia z powstania Kostki Napierskiego, pochodzące ze zbiorów Muzeum Zamoyskich w Kozłówce namalowane przez artystów malarzy w okresie socrealizmu m.in. Władysława Gościmskiego, Zamek w Czorsztynie w dniu zajęcia przez Napierskiego, około 1951, olej, płótno; Janusza Wildena, Mariana Tomaszewskiego, Narada powstańców (Kostka-Napierski), 1951, olej, płótno; Józefy Wnukowej, Uniwersał Kostki Napierskiego, 1951, olej, płótno; Stanisława Michałowskiego, Scena sądu nad powstańcami (Kostka-Napierski), 1951, olej, płótno; oraz Karola Tchoreka, Popiersie Kostki-Napierskiego, 1951, gips, odlew
Opr. Barbara Węglarz
W 1951 roku hucznie obchodzono 300. rocznicę wybuchu Powstania Podhalańskiego. Przy ruinach zamku w Czorsztynie zgromadziły się tłumy górali z całego Podhala. Wydarzenie sfilmował ekipa Polskiej Kroniki Filmowej.
Na wystawie zgromadzono obrazy prezentujące wydarzenia z powstania Kostki Napierskiego, pochodzące ze zbiorów Muzeum Zamoyskich w Kozłówce namalowane przez artystów malarzy w okresie socrealizmu m.in. Władysława Gościmskiego, Zamek w Czorsztynie w dniu zajęcia przez Napierskiego, około 1951, olej, płótno; Janusza Wildena, Mariana Tomaszewskiego, Narada powstańców (Kostka-Napierski), 1951, olej, płótno; Józefy Wnukowej, Uniwersał Kostki Napierskiego, 1951, olej, płótno; Stanisława Michałowskiego, Scena sądu nad powstańcami (Kostka-Napierski), 1951, olej, płótno; oraz Karola Tchoreka, Popiersie Kostki-Napierskiego, 1951, gips, odlew
Opr. Barbara Węglarz