Wystawa "150-lecie kolei w Nowym Sączu. 1876 - 2026"

Istotną część wystawy stanowią plansze przygotowane przez mgr. inż. Leszka Zakrzewskiego, prezesa Zarządu Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Nowym Sączu, znanego badacza i popularyzatora historii kolejnictwa. Ich uzupełnieniem są archiwalia ze zbiorów Muzeum Ziemi Sądeckiej, które pozwalają spojrzeć na rozwój kolei przez pryzmat zachowanych dokumentów i materialnych świadectw przeszłości.

Na wystawie zaprezentowane zostaną również wyjątkowe obiekty wypożyczone z Izby Tradycji Kolejarzy Węzła Nowosądeckiego, pozostającej pod opieką Nowosądeckiego Stowarzyszenia Miłośników Kolei, oraz ze zbiorów prywatnego Muzeum Stacja Czernichów Główny. Dokumenty, fotografie, pamiątki, urządzenia kolejowe i zabytkowe obiekty techniczne tworzą wielowątkową opowieść o historii kolei – zarówno o jej znaczeniu dla rozwoju regionu, jak i o codziennej pracy ludzi związanych z kolejnictwem.


 Zadanie realizowane jest w ramach projektu programu strategicznego Województwa Małopolskiego „Małopolska 2030”  pn. MUZEA DOMOWE.

Mgr inż. Leszek Zakrzewski – historyk, publicysta i działacz społeczny, od 2004 r. prezes Zarządu Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Nowym Sączu. Absolwent Politechniki Krakowskiej na kierunku „Pojazdy szynowe”. Jego zainteresowania badawcze obejmują przede wszystkim historię kolejnictwa, dzieje Nowego Sącza i Sądecczyzny, historię wojskowości, ruchów niepodległościowych oraz biografistykę. Jest autorem ponad 150 artykułów historycznych, biogramów i opracowań publikowanych m.in. na łamach „Rocznika Sądeckiego”, „Almanachu Sądeckiego”, „Almanachu Muszyny”, „Kolei Małych i Dużych” oraz „Świata Kolei”. Jest autorem i współautorem publikacji poświęconych historii kolei w Nowym Sączu i na Sądecczyźnie, m.in. „Kalendarium kolei w Nowym Sączu”. W 2024 r. ukazał się jego „Przewodnik sentymentalny po linii kolejowej nr 104 Chabówka–Nowy Sącz”. Jest także autorem trzytomowej publikacji „Dzieje kolei w regionie sądeckim do 1918 r.”, powstającej z okazji 150. rocznicy uruchomienia Kolei Tarnowsko-Leluchowskiej. Od wielu lat angażuje się w popularyzację historii regionalnej i ochronę pamięci o przeszłości. Przez wiele lat związany był z pracami komitetów redakcyjnych „Almanachu Sądeckiego” i „Rocznika Sądeckiego”.

Nowosądeckie Stowarzyszenie Miłośników Kolei działa od 2009 r. i skupia osoby zainteresowane historią kolejnictwa, techniką, modelarstwem, fotografią i podróżami. Jego działalność koncentruje się na ochronie i popularyzacji dziedzictwa kolejowego oraz żywej prezentacji zabytków techniki. Stowarzyszenie organizuje wydarzenia kolejowe, m.in. Dni Techniki Kolejowej, obchody Dnia Kolejarza i pokazy makiet. Najbardziej znanym przedsięwzięciem są Małopolskie Szlaki Turystyki Kolejowej – przejazdy pociągami retro, organizowane od kilkunastu lat we współpracy ze Skansenem Taboru Kolejowego w Chabówce. Od 2010 r. stowarzyszenie sprawuje opiekę nad Izbą Tradycji Kolejarzy Węzła Nowosądeckiego na dworcu PKP w Nowym Sączu. Ekspozycja, utworzona w 2006 r. z okazji 130-lecia kolei w Nowym Sączu, prezentuje zabytkowe urządzenia, książki, bilety, tablice i znaki kolejowe, przypominając o historii nowosądeckiego węzła kolejowego i pracy kolejarskich pokoleń.

Stacja Muzeum Czernichów Główny to prywatna kolekcja stworzona przez pasjonata kolejnictwa Roberta Stefaniuka. Jej powstanie jest efektem wieloletniej pracy na rzecz ratowania zabytkowego taboru oraz dawnych urządzeń i elementów infrastruktury kolejowej przed degradacją i bezpowrotnym zniszczeniem. Zgromadzona kolekcja pozwala poznać historię kolei wąskotorowej i przemysłowej w Polsce, sięgającą początków XX w. Wśród zbiorów znajdują się lokomotywy spalinowe, zabytkowe wagony oraz elementy dawnej infrastruktury kolejowej, m.in. semafory kształtowe, tarcze ostrzegawcze i manewrowe, żuraw wodny oraz koła parowozowe. W kolekcji znajdują się m.in. lokomotywy Gmeinder, 2WLs50, WLs40, Gls30, Ls40, Lyd2 i Lyd1, a także zabytkowy wagon pocztowo-bagażowy z początku XX w. Na uwagę zasługuje również lokomotywa WLS 85 – rzadko zachowany przykład tego typu pojazdu.

Gościem wernisażu wystawy „150-lecie kolei w Nowym Sączu 1876–2026”, który odbędzie się 15 sierpnia o godz. 15.30 będzie Andrzej Ziółkowski – kolekcjoner, badacz i znawca historii polskiego umundurowania kolejowego, związany z Oddziałem Historycznym Wojskowej Akademii Technicznej. Od wielu lat dokumentuje dzieje polskiej służby kolejowej, gromadząc oryginalne elementy umundurowania, odznaki, oznaki, archiwalia oraz dokumentację fotograficzną.

Jest autorem wydanej w 2023 roku, liczącej ponad 300 stron publikacji „Umundurowanie kolejarzy Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1948”. Opracowanie powstało jako rezultat wieloletniej pracy badawczej i kolekcjonerskiej. Autor przedstawił w nim nie tylko zmieniające się przepisy i wzory ubiorów służbowych, ale również historię godeł państwowych i emblematów Polskich Kolei Państwowych, dystynkcji starszeństwa służby, odznak oraz oznak poszczególnych formacji kolejowych.

Publikacja obejmuje okres II Rzeczypospolitej, losy polskich kolejarzy podczas okupacji niemieckiej i sowieckiej oraz pierwsze lata powojenne. Osobne części poświęcone zostały między innymi Kolejowej Straży Pożarnej, Straży Kolejowej, Wojskowej Straży Kolejowej, Straży Ochrony Kolei, Kolejowemu Przysposobieniu Wojskowemu oraz kolejarzom Dyrekcji Gdańskiej, nazywanej również Pomorską. Książkę uzupełniają materiały ikonograficzne, plansze poglądowe i tablice barwne prezentujące wybrane mundury, godła, dystynkcje oraz odznaki pracowników PKP.

Andrzej Ziółkowski współpracował również ze Stacją Muzeum w Warszawie przy projekcie „Wirtualna przymierzalnia mundurów kolejowych”. Jest autorem tekstów merytorycznych przygotowanych do katalogu towarzyszącego temu przedsięwzięciu. Projekt łączy wiedzę historyczną z nowoczesnymi rozwiązaniami multimedialnymi, umożliwiając odbiorcom poznawanie dawnych kolejarskich mundurów w atrakcyjnej, interaktywnej formie.

Podczas około 50-minutowej prelekcji pt. „Umundurowanie kolejarzy Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1948” Andrzej Ziółkowski opowie o przemianach i charakterystycznych elementach ubioru kolejarskiego. Przybliży historię mundurów, dystynkcji, godeł, oznak i odznak używanych przez pracowników kolei oraz funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei, Kolejowej Straży Pożarnej i Kolejowego Przysposobienia Wojskowego.

Uczestnicy dowiedzą się, w jaki sposób wygląd munduru określał stanowisko, specjalność i miejsce jego właściciela w hierarchii służbowej. Poznają również znaczenie umundurowania jako symbolu służby państwowej, odpowiedzialności, prestiżu zawodu i kolejarskiego etosu. Opowieść o mundurach stanie się zarazem opowieścią o przemianach politycznych, społecznych i organizacyjnych zachodzących w polskim kolejnictwie w pierwszej połowie XX wieku.

Prelekcji będzie towarzyszyć prezentacja multimedialna oraz pokaz oryginalnych elementów umundurowania i wyposażenia pochodzących z prywatnej kolekcji Andrzeja Ziółkowskiego, tworzonej przez wiele lat. Będzie to wyjątkowa okazja, aby z bliska zobaczyć rzadkie pamiątki związane z historią Polskich Kolei Państwowych, poznać ich przeznaczenie oraz nauczyć się rozpoznawać dawne dystynkcje, emblematy i oznaki służbowe.

Zapraszamy 15 sierpnia 2026 roku do Miasteczka Galicyjskiego w Nowym Sączu na spotkanie z historią kolei opowiedzianą poprzez mundury, symbole i losy ludzi, którzy je nosili.

Wydarzenie realizowane jest w ramach projektu programu strategicznego Województwa Małopolskiego „Małopolska 2030” pn. „Muzea Domowe”.