Wystawa „W drodze do Ojczyzny. Powrót gen. bryg. Józefa Gizy (1887–1965) na Sądecczyznę"

Ekspozycja obejmuje bogato ilustrowane plansze przedstawiające życie generała - jego karierę wojskową, udział w obu wojnach światowych oraz powojenne losy na emigracji. Zaprezentowano liczne archiwalia: fotografie z życia rodzinnego i służby wojskowej, legitymacje, dyplomy, świadectwa, medale, odznaczenia, odznaki pułkowe oraz inne pamiątki dokumentujące jego losy.

Szczególnie cenną część ekspozycji stanowią eksponaty ze zbiorów Muzeum Ziemi Sądeckiej prezentowane na wystawie stałej:

• Mundur generalski typu battle dress (1940–1945), z zachowanymi dystynkcjami i baretkami odznaczeń.

• Płaszcz generalski (1940–1945), z polskimi oznakami wojskowymi. 

• Rogatywka garnizonowa pułkownika Józefa Gizy, noszona przed awansem generalskim.

• Skórzany pas oficerski typu Sam Browne.

• Czapka kadeta Mieczysława Gizy, syna generała, wychowanka Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie, poległego we wrześniu 1939 r.

Mundur, płaszcz i rogatywka pułkownika Józefa Gizy należą do kolekcji rodzinnych pamiątek, przekazanych do sądeckiego muzeum w 2013 r.

Józef Giza urodził się 3 marca 1887 r. w Dąbrówce Polskiej koło Nowego Sącza, zmarł 16 sierpnia 1965 r. w Londynie. Był absolwentem c.k. Gimnazjum I Wyższego im. Jana Długosza w Nowym Sączu. Przez całe życie pozostawał silnie związany z rodzinną Sądecczyzną.

Służbę wojskową rozpoczął w 1910 r. w armii austro-węgierskiej, w 20. Pułku Piechoty w Krakowie. Podczas I wojny światowej walczył na frontach serbskim, rosyjskim i włoskim. W październiku 1918 r. uczestniczył w przejmowaniu władzy z rąk austriackich w Tarnowie. Następnie wstąpił do Wojska Polskiego. W czasie wojny polsko-bolszewickiej brał udział m.in. w wyprawie kijowskiej i walkach na Polesiu. We wrześniu 1920 r. awansował do stopnia kapitana.

W latach 1918–1927 służył w 1. Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu, pełniąc funkcje dowódcy kompanii, adiutanta pułku oraz dowódcy batalionów. W latach 1927–1931 dowodził 6. Batalionem Korpusu Ochrony Pogranicza „Iwieniec”, następnie był zastępcą dowódcy 82. Pułku Piechoty w Brześciu nad Bugiem (1931–1932) oraz 2. Pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku (1932–1935). W latach 1935–1938 dowodził 3. Pułkiem Strzelców Podhalańskich w Bielsku, a następnie Górnośląską Brygadą Obrony Narodowej w Katowicach (1938–1939). Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. pełnił funkcję dowódcy piechoty dywizyjnej 55. Dywizji Piechoty, uczestnicząc w walkach na Górnym Śląsku i Lubelszczyźnie.

Po klęsce wrześniowej uniknął niewoli i przedostał się na Węgry, gdzie został internowany. Po zwolnieniu z obozu działał w polskim przedstawicielstwie wojskowym w Budapeszcie. W maju 1940 r., zagrożony aresztowaniem, dotarł do Francji, skąd w czerwcu ewakuował się do Wielkiej Brytanii. W sierpniu 1940 r. objął dowództwo 5. Brygady Kadrowej Strzelców, a następnie pełnił funkcje związane ze szkoleniem żołnierzy, m.in. komendanta Kursu Unitarnego, przekształconego później w Centrum Wyszkolenia Piechoty.

W 1942 r. został skierowany na Bliski Wschód, gdzie objął dowództwo 4. Brygady Strzelców, przekształconej następnie w 5. Wileńską Brygadę Piechoty. We wrześniu 1943 r. został komendantem Centrum Wyszkolenia Armii. W 1944 r. objął dowództwo 7. Dywizji Piechoty, z którą znalazł się we Włoszech. 25 września 1944 r. awansował do stopnia generała brygady. W sierpniu 1945 r., ze względu na pogarszający się stan zdrowia, został zwolniony z dowodzenia dywizją. W kolejnych latach leczył się we Włoszech i Egipcie. W styczniu 1947 r. przeniesiono go do rezerwy.

W styczniu 1948 r. powrócił do Wielkiej Brytanii. 16 sierpień1949 r. został zdemobilizowany i przeniesiony w stan spoczynku. Osiadł w Londynie, gdzie angażował się w działalność polskich organizacji emigracyjnych i kombatanckich. Zmarł 16 sierpnia 1965 r. i został pochowany na londyńskim cmentarzu Gunnersbury.

27 maja 1914 r. Józef Giza poślubił Wiktorię Szkaradek (1899–1986). Mieli czworo dzieci: córkę Marię (1921–2021), łączniczkę Armii Krajowej, oraz synów: Mieczysława (1920–1939, poległ w kampanii wrześniowej pod Radłowem), Kazimierza i Tadeusza.

Pamięć o generale pielęgnują kolejne pokolenia jego rodziny. Córka generała, Maria Giza-Podgórska, poświęciła ojcu książkę "Z Sącza rodem. Wspomnienia córki generała Józefa Gizy". Wnukowie: Jerzy Giza i Tomasz Podgórski są autorami publikacji historycznych poświęconych jego życiu i działalności.


Wykorzystano zdjęcia z rodzinnego archiwum Gizów (dziękujemy za udostępnienie).