wystawa
Wystawa "120-lecie turystyki zorganizowanej na Sądecczyźnie w fotografii"
Wszystkich miłośników pieszych wędrówek po górach, obcowania z przyrodą i aktywnego wypoczynku powinna zainteresować ta wystawa. Przygotowaliśmy ją z okazji 120-lecia zorganizowanej turystyki na Sądecczyźnie. Przypomnimy ludzi, którzy wytyczali i znakowali pierwsze szlaki, budowali schroniska i tworzyli towarzystwa turystyczne. Pokażemy zdjęcia archiwalne dokumentujące wysiłek tych ludzi i ich osiągnięcia. Serdecznie zapraszamy.
Początki turystki zorganizowanej na Sądecczyźnie sięgają roku 1906, kiedy to z inicjatywy miejscowych działaczy powstało w Nowym Sączu Towarzystwo Turystyczne, przekształcone niebawem (1907) w Towarzystwo Tatrzańskie Oddział „Beskid”. Do ówczesnej czołówki organizacyjnej Oddziału zaliczyć należy reprezentantów miejscowej inteligencji: Antoniego Lenczowskiego, Kazimierza Sosnowskiego, Ignacego Króla, Błażeja Sławomirskiego, dr. Włodzimierza Peca, dr. Juliana Smolika, Józefa Kupczyka. Pierwszym prezesem „Beskidu” został August hr. Bereza z Witowic Dolnych. Pierwszą wycieczkę górską zorganizowano 1 lipca 1906 r. na trasie: Piwniczna – Radziejowa – Hala Konieczna – Rytro.
Z wycieczki PTT i Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w 1932 r. (wodospad Sewerynówka). Fotografia Stanisława Tobiasza. Ze zbiorów archiwum PTTK, oddział „Beskid” w Nowym Sączu.
Jednym z najistotniejszych elementów działalności Oddziału było wytyczanie i znakowanie szlaków turystycznych w Beskidzie Sądeckim. W 1907 r. z inicjatywy Edwarda Paulego – zarządcy lasów w Piwnicznej została wytyczona ścieżka turystyczna od potoku Czercz do Białej Wody. W 1908 r. wyznakowano szlak: Rytro – Roztoka Wielka – Przehyba – Szczawnica. W 1909 r. z inicjatywy Kazimierza Sosnowskiego wprowadzono koncepcję uzupełniania znaków jednobarwnych dodatkowym paskiem białym. W 1910 r., zgodnie z nowo przyjętym sposobem znakowania, wytrasowano szlaki: Rytro – Niemcowa – Wielki Rogacz (znaki biało-zielone), Piwniczna – Niemcowa – Wielki Rogacz (znaki biało-żółte), Piwniczna – Łomnica – Pisana Hala – Makowica – Rytro (znaki biało-żółte), Piwniczna – Eliaszówka – Okruchla – Syhła – Obłaz – dolina potoku Czercz (znaki biało-niebieskie). W zakresie działalności wydawniczej na plan pierwszy wybijało się wydanie drukiem w 1914 r. (nakładem Oddziału „Beskid” w Nowym Sączu) pierwszego polskiego przewodnika beskidzkiego autorstwa Kazimierza Sosnowskiego, zatytułowanego Przewodnik po Beskidzie Zachodnim od Krynicy po Wisłę łącznie z Pieninami i terenami narciarskimi (później trzykrotnie wznawianego).
Zdjęcie z przedwojennej wycieczki organizowanej przez PTT „Beskid”, przedstawiające uczestników nad Morskim Okiem. Fotografia z archiwum PTTK Oddziału „Beskid” w Nowym Sączu.
Tablice orientacyjne oddziału PTT „Beskid” w górach. l. 20., 30. XX w. Ze zbiorów Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie.
W okresie międzywojennym szczególną rolę w działalności „Beskidu” odegrał Feliks Rapf, wieloletni prezes Oddziału, członek Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, współtwórca koncepcji trójpaskowego znakowania szlaków turystycznych, autor cenionego przewodnika Park Narodowy w Pieninach (1932). W tym czasie uwaga Oddziału „Beskid” koncentrowała się przede wszystkim na realizacji projektu budowy schroniska turystycznego na Przehybie, które (po wielu perturbacjach) oddano do użytku w listopadzie 1937 r. Wcześniej, w 1934 r., zostało otwarte schronisko na Jaworzynie Krynickiej, wybudowane dzięki inicjatywie i zaangażowaniu Oddziału PTT w Krynicy, będącego do 1924 r. częścią (kołem) Oddziału „Beskid”. Innego rodzaju zasługą tamtejszego środowiska było wydanie w 1929 r. przewodnika turystycznego autorstwa Romana Nitribitta (pierwszy prezes Oddziału Krynickiego) i Zygmunta Hetpera, zatytułowanego Przewodnik po Krynicy i Beskidzie Nowosądeckim, ponadto m.in. wybudowanie skoczni narciarskiej na Górze Krzyżowej (1927).
Wizja lokalna na Przehybie przy studni, w dniu 12 lipca 1936 r. Od lewej: Feliks Rapf, Leon Kociołek, p. Hojarczykówna, Kazimierz Kulczyński, Leon Szwenik, Władysław Rzepecki oraz gajowi. Ze zbiorów archiwum PTTK, oddział „Beskid” w Nowym Sączu.
Przedwojenne schronisko na Przehybie, oddane do użytku 1. XII.1937 r. Fotografia z archiwum PTTK Oddziału „Beskid” w Nowym Sączu.
Po II wojnie światowej Polskie Towarzystwo Tatrzańskie stanęło przed koniecznością dostosowania swojej działalności do nowych warunków społecznych i politycznych. Podobne problemy miało również Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, założone w 1906 r. w Warszawie. W celu zjednoczenia polskiego ruchu turystycznego obydwa towarzystwa podjęły współpracę. Jej efektem był Zjazd Delegatów, który odbył się 17 grudnia 1950 r. Podczas zjazdu podjęto decyzję o połączeniu PTT i PTK, tworząc Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.
W okresie II wojny światowej obydwa schroniska w Beskidzie Sądeckim zostały spalone przez Niemców. Po zakończeniu wojny (już w ramach PTTK) bazę turystyczną stopniowo odtworzono i rozszerzono. Schronisko na Przehybie zostało odbudowane w 1958 r., schronisko na Jaworzynie Krynickiej w 1967 r.
W latach 1955–1980 rozrost infrastruktury turystycznej PTTK wiązał się w dużym stopniu z dynamicznym działaniem ówczesnego prezesa „Beskidu” Władysława Stendery. Dowodem tego przede wszystkim: budowa schroniska na Hali Łabowskiej (lata 50. i 60.), utworzenie stanicy wodnej w Znamirowicach (1958), zakup siedziby Oddziału „Beskid” w Nowym Sączu (1972, kamienica Rynek 9), pozyskanie domu
w Rytrze (1988, obecnie Zajazd „Pod Roztoką”). Oddzielne zagadnienie inwestycyjne wiązało się z prowadzeniem przez PTTK w latach 60. Domu Wczasowego „Rzymianka” w Krynicy (zakupionego w 1967 r., później remontowanego), otwarciem w 1978 r. bacówki nad Wierchomlą im. Stanisława Nowaka, tzw. „Nowakówki” oraz pozyskaniem przez Oddział
w Krynicy w latach 80. stałej siedziby w budynku „Stara Szkoła” (obecnie ul. Zdrojowa 32).
Rozwój infrastruktury turystycznej PTTK został zahamowany na początku lat 90. w wyniku pożaru schroniska na Przehybie. Budowę trzeciego schroniska w tym miejscu zrealizowano w latach 1992–1997. Wcześniej, w 1992 r., otwarto obiekt zastępczy, tzw. „Jaśkówkę” (nazwa upamiętniająca zmarłego tragicznie Jana Bielaka, wieloletniego gospodarza schroniska na Przehybie). W tym samym okresie, w latach 90., na terenie działalności Oddziału Krynickiego przebudowano schronisko na Jaworzynie Krynickiej. (Uroczyste otwarcie w 1997 r.). Od 2000 r. prezesem Oddziału „Beskid” jest Adam Sobczyk. Dalsze funkcje w Zarządzie sprawują obecnie: Michał Mółka – I wiceprezes, Piotr Rychlewski – II wiceprezes, Magdalena Bułat – sekretarz, Eugeniusz Bednarek – skarbnik, Jolanta Biel, Wojciech Bocheński, Andrzej Chochla, Tadeusz Czubek, Tadeusz Maciaś, Władysław Żebrak – członkowie. W Oddziale Krynickim funkcję prezesa najdłużej sprawował (trzy i pół dekady) Stanisław Winter. Od 2022 r. tamtejszy Zarząd funkcjonuje w składzie: Przemysław Winter – prezes, Tadeusz Borkowski – wiceprezes, Marek Wiater – wiceprezes, Zbigniew Koczwański – sekretarz, Andrzej Bydłoń-Jeżowski – skarbnik, Krystyna Kurcz, Jolanta Padula – członkinie.
*
W 1990 r. reaktywowano w Nowym Sączu pod prezesurą Macieja Zaremby Polskie Towarzystwo Tatrzańskie Oddział „Beskid”, działające na polu turystyki górskiej równolegle z PTTK. Obecnie Zarząd Towarzystwa tworzą: Jolanta Augustyńska – prezes, Wojciech Szarota – wiceprezes, Władysław Łoboz – wiceprezes, Zbigniew Smajdor – sekretarz, Katarzyna Hejmej – skarbnik, Agnieszka Szeliga, Krzysztof Jankowski, Piotr Połomski – członkowie.
Leszek Migrała
W okresie II wojny światowej obydwa schroniska w Beskidzie Sądeckim zostały spalone przez Niemców. Po zakończeniu wojny (już w ramach PTTK) bazę turystyczną stopniowo odtworzono i rozszerzono. Schronisko na Przehybie zostało odbudowane w 1958 r., schronisko na Jaworzynie Krynickiej w 1967 r.
W latach 1955–1980 rozrost infrastruktury turystycznej PTTK wiązał się w dużym stopniu z dynamicznym działaniem ówczesnego prezesa „Beskidu” Władysława Stendery. Dowodem tego przede wszystkim: budowa schroniska na Hali Łabowskiej (lata 50. i 60.), utworzenie stanicy wodnej w Znamirowicach (1958), zakup siedziby Oddziału „Beskid” w Nowym Sączu (1972, kamienica Rynek 9), pozyskanie domu
w Rytrze (1988, obecnie Zajazd „Pod Roztoką”). Oddzielne zagadnienie inwestycyjne wiązało się z prowadzeniem przez PTTK w latach 60. Domu Wczasowego „Rzymianka” w Krynicy (zakupionego w 1967 r., później remontowanego), otwarciem w 1978 r. bacówki nad Wierchomlą im. Stanisława Nowaka, tzw. „Nowakówki” oraz pozyskaniem przez Oddział
w Krynicy w latach 80. stałej siedziby w budynku „Stara Szkoła” (obecnie ul. Zdrojowa 32).
Rozwój infrastruktury turystycznej PTTK został zahamowany na początku lat 90. w wyniku pożaru schroniska na Przehybie. Budowę trzeciego schroniska w tym miejscu zrealizowano w latach 1992–1997. Wcześniej, w 1992 r., otwarto obiekt zastępczy, tzw. „Jaśkówkę” (nazwa upamiętniająca zmarłego tragicznie Jana Bielaka, wieloletniego gospodarza schroniska na Przehybie). W tym samym okresie, w latach 90., na terenie działalności Oddziału Krynickiego przebudowano schronisko na Jaworzynie Krynickiej. (Uroczyste otwarcie w 1997 r.). Od 2000 r. prezesem Oddziału „Beskid” jest Adam Sobczyk. Dalsze funkcje w Zarządzie sprawują obecnie: Michał Mółka – I wiceprezes, Piotr Rychlewski – II wiceprezes, Magdalena Bułat – sekretarz, Eugeniusz Bednarek – skarbnik, Jolanta Biel, Wojciech Bocheński, Andrzej Chochla, Tadeusz Czubek, Tadeusz Maciaś, Władysław Żebrak – członkowie. W Oddziale Krynickim funkcję prezesa najdłużej sprawował (trzy i pół dekady) Stanisław Winter. Od 2022 r. tamtejszy Zarząd funkcjonuje w składzie: Przemysław Winter – prezes, Tadeusz Borkowski – wiceprezes, Marek Wiater – wiceprezes, Zbigniew Koczwański – sekretarz, Andrzej Bydłoń-Jeżowski – skarbnik, Krystyna Kurcz, Jolanta Padula – członkinie.
*
W 1990 r. reaktywowano w Nowym Sączu pod prezesurą Macieja Zaremby Polskie Towarzystwo Tatrzańskie Oddział „Beskid”, działające na polu turystyki górskiej równolegle z PTTK. Obecnie Zarząd Towarzystwa tworzą: Jolanta Augustyńska – prezes, Wojciech Szarota – wiceprezes, Władysław Łoboz – wiceprezes, Zbigniew Smajdor – sekretarz, Katarzyna Hejmej – skarbnik, Agnieszka Szeliga, Krzysztof Jankowski, Piotr Połomski – członkowie.
Leszek Migrała