filie

Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu zaprasza do oglądania wystawy zatytułowanej „Współczesna sztuka ludowa, nieprofesjonalna”. Prezentowane są: rzeźba w drewnie, malarstwo na szkle, malarstwo Art brut z kolekcji własnej muzeum. 

 

Nowy Dom Zdrojowy
Krynica-Zdrój
ul. Nowotarskiego 7

Wystawę można oglądać w dniach: wtorek – piątek, godz. 10.00 -15.00
Ceny biletów: 4 zł, ulgowy – 2 zł

 

 

 

Największa w Polsce kolekcja współczesnej karpackiej rzeźby ludowej liczy ok. 1200 eksponatów. Powstała głównie w efekcie czterech konkursów na ludową rzeźbę karpacką, które sądeckie muzeum  zorganizowało w latach 1972-1984. Obejmuje prace wykonane w drewnie, glinie, kamieniu i metalu, przy czym zdecydowaną większość stanowią prace z drewna. Pomysłodawcą
i kuratorem pierwszych trzech konkursów był pracujący wówczas w sądeckim muzeum etnograf Antoni Kroh, wybitny znawca problematyki kultury ludowej Karpat, zaś w pracy jury uczestniczyli tak wybitni etnografowie i artyści jak m.in. prof. Roman Reinfuss, Aleksander Jackowski, rzeźbiarz prof. Bronisław Chromy czy malarz prof. Tadeusz Brzozowski. Równocześnie zgromadzona została obszerna naukowa dokumentacja etnograficzna dotycząca rzeźbiarzy ludowych i ich warsztatów.

Na wystawie prezentowanych jest wiele prac „klasyków” współczesnej rzeźby ludowej w Polsce, prawdziwych mistrzów w tej dziedzinie, by przypomnieć nazwiska tak wybitnych i znanych rzeźbiarzy jak m.in., Stanisław Hołda z Nowego Sącza, Piotr Zelek z Berestu, Józef Chajec z Kamienicy Grn. k. Jasła, Józef Hulka z Łękawicy k. Żywca, Piotr Kwit z Zalesia, który także niezwykle pięknie malował przyrodę, Jan Ficoń z Wieprza k. Żywca, Franciszek Sekuła z Krużlowej, Marian Karol Leja z Łukowicy, Mieczysław Biernacik i Andrzej Konopacki z Zakopanego.

Specjalne miejsce na wystawie przeznaczono dla twórców z regiony Krynicy, wśród których wymienić należy przede wszystkim malarzy i rzeźbiarzy; Piotra Zelka z Berestu oraz braci Jana i Stanisława Niewolę z Muszyny.

Niemal połowę kolekcji stanowią rzeźby z ośrodka sztuki ludowej w Paszynie k. Nowego Sącza. To tam, w latach 70. XX w. miało miejsce niezwykłe zjawisko artystyczne, za jakie należy uznać powstanie w ubogiej wsi wiodącego w tamtych latach w Polsce ośrodka rzeźby ludowej. Zjawisko to zostało w literaturze etnograficznej określone mianem „paszyńskiego fenomenu”, a dokonało się to za sprawą wieloletniej pracy religijnej i pedagogicznej miejscowego proboszcza Ks. Edwarda Nitki (zm. 1981 r.).

Wybitni twórcy ludowi z Paszyna, których dzieła zaprezentowane zostały na wystawie to przede wszystkim: Wojciech Oleksy i Stanisław Mika, Piotr Kożuch, Mieczysław Piwko, Andrzej Drożdż i Stanisław Stanek, Michał Jasiński, bracia Józef i Zdzisław Orleccy, Zenon Głód, a także Ewa Pogwizd i Wojciech Górka z pobliskiego Mystkowa.

Tematyka zdecydowanej większości rzeźb jest tradycyjna, religijna, co odpowiada ciągle silnej ludowej religijności mieszkańców Karpat. Najczęstsze tematy prac to przedstawienia Chrystusa Frasobliwego, sceny Ukrzyżowania i Upadku po krzyżem i inne sceny Męki Pańskiej, różne wyobrażenia Matki Boskiej oraz postacie świętych patronów. Za regionalnych świętych można wskazać np. Św. Kingę na Sądecczyźnie, patronkę Ziemi Sądeckiej, związaną z klasztorem sióstr klarysek w Starym Sączu. Rozpowszechniony w całych Karpatach kult św. Floriana i św. Jana Nepomucena także znajduje wyraźne odzwierciedlenie w tematyce współczesnej rzeźby ludowej, podobnie jak często wesoło potraktowany temat Adama i Ewy i scena wygnania z raju. Prace o tematyce świeckiej najczęściej ilustrują życie    i pracę na wsi, niektóre sceny, zwłaszcza te związane z przedstawieniem dawnych obyczajów i obrzędów, traktowane są często przez twórców na wesoło.

W podobny sposób rzeźbiarze ludowi przedstawiają często diabły i anioły, jako postacie nie tyle groźne lub święte, co bardziej „swojskie”, trochę wiejskie, żyjące „za pan brat’ ze zwykłymi ludźmi. Okazjonalnie w rzeźbie pojawiają się sceny martyrologiczne i postacie historyczne, np. bohaterowie narodowi, politycy, sportowcy. W tej grupie osobno potraktować trzeba postać Ojca Świętego Jana Pawła II, któremu w sztuce ludowej poświęcono w ostatnich latach bardzo wiele dzieł.

Malarstwo na szkle: obrazy na wystawie, to prace namalowane przez twórców z paszyńskiego ośrodka sztuki ludowej, które stanowią trzon kolekcji malarstwa na szkle w sądeckim muzeum. Trzeba wymienić w pierwszej kolejności nazwiska takich malarek i malarzy jak: Maria Jasińska c. Józefa, Zofia Stanek, Władysława Poręba, Zbigniew Warzecha, Katarzyna Jasińska i Maria Jasińska c. Michała, Bernadetta Kulig, Anna Padoł, Bogumiła i Piotr Jasińscy.

Prawdziwą „perełką” wystawy są unikalne obrazy cieszących się międzynarodową sławą wybitnych sądeckich malarek z kręgu twórczości art. Brut, Władysławy Iwańskiej i Marii Wnęk.

Zbigniew Wolanin
kurator wystawy