filie
Rzeźba głowy ułożona w trawie

Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu zaprasza do oglądania wystawy „Julian Klamerus. Pasja” będącej prezentacją twórczości malarskiej i rzeźbiarskiej człowieka nietuzinkowego, miłośnika gór, przewodnika górskiego i alpinisty, znanego z licznych pasji i aktywności.

 

Spotkanie z artystą
3 lipca 2021 r.
godz. 12.00
Muzeum Nikifora
Krynica-Zdrój
Bulwary Dietla 19

Wystawa czynna do 21 listopada 2021 r.

 

Julian Klamerus urodził się w 1952 r. w Zakopanem, jednak po ojcu wywodzi się ze starego góralskiego rodu z Łopusznej. Wraz z kilkoma braćmi tworzą prawdziwy góralsko-artystyczny klan Klamerusów. Najbardziej znany z nich to przedwcześnie zmarły Władysław (1956 –  1992), jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy młodego pokolenia w Polsce, autor m. in. Pomnika Umschlagplatz w Warszawie, poświęconego pamięci żydowskich ofiar zbrodni hitlerowskich.

Julian Klamerus jest postacią niezwykle barwną i wielowymiarową; góral z Podhala, przewodnik beskidzki i tatrzański od 1973 r., świetnie zapowiadający się alpinista, a także malarz, rzeźbiarz, poeta. Człowiek o głęboko humanistycznym myśleniu i podobnej postawie życiowej. Mnogość zainteresowań  zdecydowała, że po okresie młodzieńczych „zawirowań edukacyjnych”, wybrał studia etnograficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie w latach 70. XX w., młode umysły studentów krakowskiej uczelni kształtowali tak wybitni naukowcy jak m.in. prof. Roman Reinfuss. Wybór tego kierunku z pewnością pogłębił jego wrodzone głęboko humanistyczne, pozytywne podejście do całego otaczającego świata.

W czasie studiów jego niespokojna natura sprawia, że cały czas podejmuje różne poszukiwania twórcze, m.in. współtworzy studencką grupę artystyczną „GAANŻ” (Grupa Artystów Amatorów Nowy Żaczek) [Nowy Żaczek – dom studencki UJ]. Eksperymentuje w dziedzinie malarstwa, rzeźby w drewnie, grafiki; szczególnie fascynuje go grafika ludowa – tworzy drzeworyty inspirowane kulturą góralską. Tworzy też collage i instalacje artystyczne, pisze wiersze.

W 1981 r. rodzinne okoliczności życiowe przywiodły Artystę do Krynicy, gdzie mieszkał prawie 20 lat, wpisując się w życie kulturalne tutejszego środowiska twórczego. Przede wszystkim związał się z bardzo aktywnym w tamtym czasie krynickim TPSP, prowadzonym energicznie przez Grażynę Petryszak. Pogłębił i zawarł przyjaźnie ze znanymi krynickimi twórcami, takimi jak m.in. Andrzej Piszczek (kolega z czasów studenckich) Wiesław Ciągło, Leszek Zygmunt, czy nestor krynickich twórców Józef Citak.

Swoje prace malarskie i rzeźbiarskie wystawiał wielokrotnie na wystawach zbiorowych krynickiego TPSP w „Galerii pod Kasztanem”, w Krynickim Centrum Kultury, w Galerii Civitas Christiana w Nowym Sączu, w bibliotece w Muszynie, a także na dorocznych wystawach środowiskowych w Muzeum Nikifora. Został członkiem korespondencyjnym grupy poetyckiej „Sądecczyzna”.

 

6 kamiennych głów bezładnie ułożonych na ziemi

Rzeźby z cyklu Głowy, 2020 r., kamień, Julian Klamerus

 

W okresie krynickim powstało wiele wierszy Juliana Klamerusa. Był to czas dokonujących się w jego życiu osobistym przełomowych, nie zawsze dobrych wydarzeń, ale też czas budowy i otwarcia Muzeum Nikifora, co znalazło odzwierciedlenie w twórczości. Julian Klamerus jest autorem poematu pt. „Góra Parkowa”, gdyż Krynica była miejscem, z którego Artysta czerpał natchnienie. Tutejsza beskidzka przyroda, tradycja uzdrowiskowa, Łemkowszczyzna z całym jej kulturowym bogactwem, postacie ludzi związanych z uzdrowiskiem, stanowiły ważne źródło inspiracji dla jego twórczości. W plenerze w Krynicy pozostawił swoje rzeźby, m.in. kapliczkę przy ul. Zielonej.

Choć życie nie szczędziło mu przeciwności, Julian Klamerus zawsze wyszukiwał jego dobre strony. Tworzył nawet w bardzo niesprzyjających okolicznościach. Jako człowiek o mocnej wierze, chętnie sięga po wątki religijne. Prace o tej tematyce, zarówno obrazy jak i rzeźby, a także wiersze, są najczęściej wyrazem autentycznego religijnego przeżycia Artysty. Można nawet mówić o dominującym, chrześcijańskim wymiarze w twórczości Klamerusa.

W postawie życiowej Juliana Klamerusa charakterystyczne było to, że sam mając niewiele, posiadał silną potrzebę pomagania innym. Dlatego w Krynicy zaangażował się m.in. w organizację Towarzystwa Brata Alberta. Postać tego świętego, jak i Ojca Maksymiliana Kolbego, stają się wielokrotnie motywem jego prac.

Poszukując źródeł twórczości Juliana Klamerusa trzeba wskazać na jego młodzieńczą fascynację rzeźbą ludową. W wielu pracach dostrzegamy również wyraźną inspirację twórczością Władysława Hasiora. Inni jego Mistrzowie to Antoni Rząsa i Heródek.

Zawsze bardzo ważne miejsce w życiu artysty zajmowały góry. Turystyka tatrzańska, a potem i alpinizm zaważyły na całym przyszłym jego życiu. W młodości bardzo aktywnie wspinał się w Tatrach, wytyczył nawet kilka nowych dróg wspinaczkowych. W czasach studenckich były wyjazdy w Alpy i Dolomity, by wreszcie w 1976 r. wziąć udział w wyprawie do Afganistanu i zdobyć Noszak (7492 m. n.p.m) w Hindukuszu. Wspinał się wtedy i przyjaźnił z wieloma znanymi himalaistami, m. in. z sądeczaninem Walentym Fiutem. Przy krynickim kole PTTK współorganizował Klub Górski, w którego planach była nawet organizacja wyprawy w Himalaje.

 

Rzeźba Chrystusa na krzyżu powieszona na ścianie z drewna

Chrystus na krzyżu, 2020 r., rzeźba w drewnie, Julian Klamerus

 

Pasje do gór i do sztuki zawsze w życiu Artysty przenikały się i to na wielu poziomach – góry i ludzie gór są bardzo często obecni w jego twórczości, przede wszystkim malarskiej i poetyckiej. Jego wiersz pt. „Różaniec z Bańskiej” znalazł się w „Antologii poezji tatrzańskiej” w opracowaniu Michała Jagiełły. Klamerus, w młodości człowiek o bardzo wyrazistej, góralskiej urodzie, grał też w filmach związanych tematycznie z górami, m.in. młodego alpinistę w znanym filmie fabularnym Krzysztofa Zanussiego pt. „Iluminacja” (1973 r.).

Jak wielu artystów w dzisiejszych czasach, imał się w życiu różnych zajęć, pracował m.in. jako nauczyciel, jako dozorca, pracownik socjalny i kaowiec, wykorzystując umiejętności wspinaczkowe zarabiał przy odśnieżaniu dachów wysokich budynków. Od lat podstawowym źródłem utrzymania artysty pozostaje przewodnictwo turystyczne, głównie tatrzańskie. Okazjonalnie pisuje teksty poświęcone turystyce górskiej, przede wszystkim w kwartalniku „Tatry”.

Po powrocie na Podhale w 2000 r. zamieszkał w Nowym Targu. Jest cały czas twórczo aktywny. Bierze udział w wydarzeniach kulturalnych, organizowanych przez tamtejszy MOK, zarówno plastycznych jak i literackich. Uczestniczy w kolejnych edycjach Biennale Sztuki Naiwnej i Art Brut im. Edwarda Sutora, ważnego międzynarodowego wydarzenia kulturalnego organizowanego przez Euroregion „Tatry”. W latach 2014 i 2020 zdobywał nagrody i wyróżnienia w Konkursach Współczesnej Karpackiej Rzeźby Ludowej w Kamieniu, organizowanych wspólnie przez Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu i Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej.

Prace rzeźbiarskie i malarskie Juliana Klamerusa znajdują się m.in. w zbiorach Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu, w kolekcji Miejskiego Ośrodka Kultury w Nowym Targu, w galeriach w Zakopanem, a także u osób prywatnych. Jego praca plenerowa „Droga Krzyżowa” wykonana w drewnie i w kamieniu, ustawiona jest przy niebieskim szlaku turystycznym na Gubałówkę. Rzeźbiąc w kamieniu stara się w jak największym stopniu wykorzystać jego naturalny kształt. Mówi: „Kamień mnie prowadzi sam, bardzo mało dłutem ingeruję”. Wystawa twórczości Juliana Klamerusa w Muzeum Nikifora jest artystycznym powrotem twórcy do Krynicy-Zdroju i do muzeum, przy budowie którego był zaangażowany.

Zbigniew Wolanin