filie

Pierwszy dzień marca, decyzją Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 2011 r., ustanowiony został Narodowym Dniem Pamięci  Żołnierzy Wyklętych. Od wielu lat Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu we współpracy z Oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie upamiętnia żołnierzy niezłomnych – bohaterów antykomunistycznego podziemia i popularyzuje historię tamtych tragicznych dla narodu polskiego lat. Tego zadania-misji nowosądeckie Muzeum podjęło się organizując każdego roku w ramach projektu „Spotkania z najnowszą historią” szereg wydarzeń edukacyjnych o tej tematyce. W 2019 roku, chcemy w sposób szczególny upamiętniać bohaterów tamtych czasów organizując kolejny raz projekcje filmów dokumentalnych ilustrujących dramatyczne wydarzenia tamtego okresu; sugerujemy, iż mogą być  ważnym elementem wychowania patriotycznego oraz pogłębiać wiedzę historyczną młodego pokolenia.
Filmy prezentowane będą po zgłoszeniu uczestnictwa i dokonaniu wyboru filmu lub zestawu filmów dla każdej grupy indywidualnie.

Poniżej propozycje filmów.

„Zapora”,reż. K. Starczewski. Film jest dokumentem poświęconym majorowi Hieronimowi Dekutowskiemu. Na godzinny obraz składają się przede wszystkim wspomnienia podkomendnych „Zapory”, jego kolegów, przyjaciół i członków rodziny. Dobór tych osób oraz ich wypowiedzi czyni z filmu wartką, dramatyczną opowieść o jednym z najwybitniejszych dowódców partyzanckich Lubelszczyzny – cichociemnego, żołnierza polskiego podziemia niepodległościowego, zamordowanego przez komunistów i skazanego przez nich na wieczną niepamięć. Dokument powstał z fascynacji sylwetką „Zapory” i wypowiedziami ludzi, którzy go znali i opowiadali o jego przeszłości. Twórcy filmu postanowili urozmaicić jednak ten materiał, obrazując niektóre wydarzenia animacjami, wykorzystującymi najnowsze zdobycze techniki filmowej i komputerowej. W efekcie wyszło dzieło atrakcyjne wizualnie, interesujące również dla młodego widza.Czas projekcji: 67 min.

 „Burza w okręgu krakowskim”, reż. D. Walusiak. Pod koniec okupacji niemieckiej Komenda Główna Armii Krajowej opracowała nowy plan działania, „wzmożoną akcje dywersyjną” o kryptonimie „Burza”. Cel wojskowy zakładał nieustanne nękanie cofających się wojsk niemieckich przy jednoczesnej silnej dywersji na liniach komunikacyjnych. Działania zbrojne miały rozpocząć się w momencie odwrotu okupanta i kończyły się z chwila nadejścia Rosjan. Cel polityczny zakładał utworzenie na obszarach wyzwolonych przez AK administracji podległej Rządowi Londyńskiemu. Wobec wkraczających wojsk sowieckich Polacy mieli występować w roli gospodarza. Okręg krakowski AK jeden z najważniejszych w okupowanym kraju odegrał istotna rolę w tej akcji. Czas projekcji: 30 min.

„My od Sztubaka”,reż. D. Walusiak. Dzieje oddziału NSZ i ludzi, którzy mieli wybór: śmierć, Sybir albo las. Dokumentalny zapis nieznanego fragmentu historii Żywiecczyzny w latach 1945-1947. Mowa jest także o późniejszych represjach i upamiętnieniu ich ofiar, które – nie bez trudności – stało się możliwe dopiero w latach 90. Czas projekcji: 13 min.

„Pohańbiona godność”,reż. D. Walusiak. Reportaż dotyczący odnalezienia szczątków doczesnych Edwarda Cieśli, żołnierza AK, zamordowanego w więzieniu w Opolu w 1952. Czas projekcji: 20 min.

„Ostatni…”,scen.: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski, realiz.: Adam Sikorski.  Film prezentuje sylwetkę ostatniego ukrywającego się z bronią w ręku partyzanta niepodległościowego podziemia na Lubelszczyźnie, Józefa Franczaka ps. „Lalek”, mechanizm osaczania go przez aparat resortu bezpieki, a w końcu dramatyczne okoliczności jego śmierci w walce z obławą MO i SB 21 października 1963 r. Unikalne relacje osób najbliżej związanych z partyzantem oraz nieznane dotąd materiały archiwalne IPN, pokazujące obraz niezłomnego bohaterstwa i kulisy zdrady. Jako komentatorzy wydarzeń występują pracownicy lubelskiego Biura Edukacji Publicznej: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk. Czas projekcji: 23 min.

„Jastrząb. Żołnierz Łupaszki”, reż. D. Walusiak. Film opowiada historię „żołnierza wyklętego”, por. Józefa Bandzo ps. „Jastrząb”. Pokazuje jego losy na Wileńszczyźnie w szeregach AK 3. Brygady „Szczerbca” i 5 Brygady „Łupaszki” na Podlasiu i Białostocczyźnie. „Jastrząb” to wręcz ikona polskich bohaterów na równi z Zdzisławem Badochą „Żelaznym” czy Henrykiem Wieliczko „Lufą”. Był ranny w bitwie pod Murowaną Oszmianką. Jako dowódca patrolu dywersyjnego dokonał wielu brawurowych akcji na terenie całej Polski. Film o nim pokazuje również jego późniejszą walkę o odkłamywanie polskiej historii m.in podczas spotkań z młodzieżą. Mówi o jego przemyśleniach na temat wartości i miłości do Ojczyzny. Czas projekcji: 33 min.

„Polska szuka bohaterów”,reż. A. Gołębiewski. Film reżysera takich obrazów jak „Kwatera Ł”, „Dzieci Kwatery Ł”. Film przedstawia proces poszukiwania ofiar terroru komunistycznego w Polsce. Postacią wokół, której toczy się narracja jest Danuta Siedzikówna „Inka”. Czas projekcji: 19 min.

Kapelan wyklęty ks. Władysław Gurgacz – kapelan Polski Podziemnej, realiz.: Bernadeta Grabowska i Piotr Grabowski.Film przedstawia sylwetkę jezuity, ks. Władysława Gurgacza, który w 1948 r. przystąpił do działającej na Sądecczyźnie Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej. Za swój obowiązek uznał roztoczenie opieki duszpasterskiej nad partyzantami walczącymi w podziemiu antykomunistycznym. Komuniści za odprawianie polowych Mszy św. i nauczanie partyzantów życia zgodnego z zasadami wiary katolickiej skazali go na śmierć. Czas projekcji: 39 min.

Pamiętam, reż.: K. Brożek. Bohaterami są księża zamordowani w pierwszych latach powojennych: ks. Michał Pilipiec, ks. Michał Rapacz i ks. Władysław Gurgacz. Czas emisji: 44 min.

Uskok, scen. i reż.: D. Walusiak. Film przedstawia zakończone tragicznie, powojenne losy jednego z najbardziej znanych dowódców AK-WiN na Lubelszczyźnie kpt. Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok”, który w 1949 r., we wsi Nowogród k. Łęcznej, w bunkrze wykonanym pod stodołą, otoczony przez żołnierzy KBW i funkcjonariuszy UB odebrał sobie życie detonując granat. W zdobytym bunkrze UB natrafiło na pamiętnik „Uskoka” (rzecz unikalna w warunkach partyzanckich), który – odnaleziony po latach w archiwum IPN – stanowi dziś bezcenne źródło ilustrujące okres tworzenia się komunistycznej rzeczywistości w Polsce, widziany oczami ukrywającego się żołnierza WiN. Prezentowane w filmie fragmenty pamiętnika uzupełniają wypowiedzi świadków oraz komentarze historyków z IPN.Czas emisji: 23 min.

Rączy,scen. i reż.: D. Walusiak. Płk Tadeusz Bieńkowicz ps. „Rączy” to żołnierz legendarnego kresowego dowódcy Jana Borysewicza „Krysi”. Zawsze na pierwszej linii. Uczestnik zdobycia więzienia w Lidzie. W konspiracji do 1950 r. Torturowany i skazany na dożywocie. Prokurator w mowie oskarżycielskiej powiedział: „On takie akcje robił w czasie okupacji z których się nie wychodziło, a więc jest szczególnie niebezpieczny dla naszej obecnej rzeczywistości. Dlatego żądam kary śmierci”. Czas emisji: 25 min.

 

Zachęcamy nauczycieli, młodzież szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz wszystkich zainteresowanych tą tematyką, a także wszystkich chcących poprzez udział w tym projekcie uhonorować bohaterów tamtych czasów, do uczestnictwa w tej niezwykłej lekcji historii.

Emisja filmów planowana jest w dniach 1 – 15 marca br. w godzinach 9 – 14.  Projekcje organizowane będą o pełnych godzinach dla grup od 15 – 30 osób jednorazowo w sali edukacyjnej w Gmachu Głównym, ul. Jagiellońska 56, I piętro, wg kolejności zgłoszeń.
Istnieje możliwość indywidualnego uzgodnienia terminu. Godziny projekcji możemy dopasować do możliwości czasowych zainteresowanych grup szkolnych.

Zainteresowane grupy prosimy o dokonanie wyboru filmu/filmów, zgłoszenie terminu i godziny projekcji w Dziale Edukacji tel. 18 443 77 08 wewn. 123, 124 lub
e-mail: edukacja@muzeum.sacz.pl do 28 lutego br.

Istnieje możliwość, po projekcji filmu i wcześniejszym zgłoszeniu, zwiedzania  przez szkolne grupy zorganizowane ekspozycji w Gmachu Głównym w ramach projektu “Klimaty Sądeckie” w atrakcyjnej cenie 2,50 zł. od osoby. Czas zwiedzania ok. 30-40 min.