filie

NR 19 CHAŁUPA BIEDNIACKA Z LIPNICY WIELKIEJ

Chałupa z Lipnicy Wielkiej, z drugiej połowy XIX wieku, postawiona przez dziedzica dla bezrolnego stróża dworskiego. Jej wygląd i wyposażenie jest typowe dla najuboższych mieszkańców wsi pogórzańskiej z końca XIX i początku XX wieku.

Chałupa zrębowa, bielona, dach czterospadowy, kryty słomą. Od szczytu dobudowana otwarta szopa z tylną ścianą wyplataną z chrustu. Wnętrze składa się z izby mieszkalnej i małej sionki z pomieszczeniem dla krowy. Ciekawostką jest komin o archaicznej konstrukcji, zbudowany z drewnianych żerdek wyplatanych powrósłami ze słomy, grubo lepionymi gliną od wewnątrz i zewnątrz. Taki komin, nazywany „kominem z błota”, był bardzo trwały, gdyż w trakcie używania wypalał się „na cegłę”.

Chałupa została urządzona jako mieszkanie samotnej kobiety, która zajmowała się zielarstwem i lecznictwem. Na strychu i w izbie pęki suszących się roślin używanych w medycynie i magii ludowej, miedzy innymi: dziurawiec – na dolegliwości żołądkowe, wrotycz dla krów po ocieleniu i na robaki, kwiat lipy na kaszel. Ponadto w buteleczkach olej lniany na oparzenia, białe lilie w spirytusie na rany i dolegliwości sercowe, dziegieć do leczenia kopyt i ran zwierząt inwentarskich, a także pakuły lniane „do spalania róży” czyli choroby skóry.

 

NR. 20-22 ZAMOŻNA ZAGRODA Z MSZALNICY

Zagroda z Mszalnicy składa się z budynku mieszkalnego (nr 20), stajni (nr 21) oraz stodoły (nr 22). Chałupa i stajnia należały do bogatego handlarza wołami. W swoich wędrówkach handlowych docierał on do Krakowa, na Śląsk, a także na tereny dzisiejszej Słowacji i Węgier. Według tradycji rodzinnej prowadził interesy z dworem cesarskim w Wiedniu.
Chałupa, którą postawił w 1834 r., jest pięknym przykładem wiejskiej ciesiołki. Zrąb z potężnych belek jodłowych i modrzewiowych, stromy czterospadowy dach kryty słomą, a na kalenicy i okapie gontami. Ściany niebielone.
Dom składa się z przelotowej sieni, kuchni i alkierza na prawo oraz zimnej izby i komory na lewo. We wnętrzu odtworzono wygląd mieszkania właściciela w ostatnich latach jego życia, urządzonego skromnie i zgodnie z miejscową tradycją.
W alkierzu typowe sprzęty: łóżka, stół, szafa, skrzynia i „ślufanek” – czyli ława służącą po rozsunięciu jako miejsce do spania. Na ścianie nad oknem ludowe obrazy na szkle z Podhala, Orawy i Śląska. Na terenie Sądecczyzny nie było tradycji malowania na szkle, a obrazy tutaj prezentowane zostały przywiezione przez gospodarza z wędrówek handlowych.
W sieni interesujące żarna na dwie korby – przykład chłopskiej wynalazczości. Poza tym wózek do kręcenia powrozów, sprzęty gospodarskie, duży kojec na kwokę z kurczętami.
Po lewej stronie domu urządzona jest pracownia stolarsko-kołodziejska. Zwraca uwagę potężny warsztat stolarski, dwie tokarnie do drewna z napędem nożnym, a także kobylica do wyrobu kół drewnianych oraz „dziad”, czyli rodzaj starodawnego imadła do strugania gontów. Znajduje się tu pełny zestaw narzędzi używanych przez stolarza i kołodzieja.

 

NR. 23-24 ŚREDNIOZAMOŻNA ZAGRODA Z NIECWI

Zagroda z Niecwi, z połowy XIX w., składa się z chałupy i stajni pod jednym dachem (nr 23) oraz stodoły ze spichlerzem (nr 24).
W budynku mieszkalnym z przelotowej sieni wchodzi się do jedynej izby, umieszczonej po prawej stronie. Chałupa jest dymna. W izbie duża nalepa z piecem chlebowym i kotłem zawieszonym nad paleniskiem. Krowy stały w izbie – miejsce przeznaczone dla nich znajduje się po lewej stronie. Izba wyposażona jest w powszechnie używane meble, sprzęty i naczynia z początku XX w., a więc łóżko i wyrko, półki na naczynia, stół, skrzynię na odzież, żarna do mielenia ziarna na mąkę.
W chałupie prezentowany jest wyrób gontów – jedno z najpowszechniejszych w karpackich wsiach zajęć pozarolniczych. Pośrodku izby do tragarza przybity jest słup z zamontowanym archaicznym imadłem do strugania gontów, tak zwanym „wilkiem”.
Lewa część budynku jest podzielona poprzecznie – z jednej strony stajnia na woły z wydzielonym pomieszczeniem dla świń, z drugiej ciemna komora o charakterze gospodarczym z dużym sąsiekiem na zboże, żerdką na odzież roboczą i sprzętami potrzebnymi w domu.

 

NR 66 KRZYŻ PRZYDROŻNY Z POLAN

Krzyż z Polan to kopia obiektu dziewiętnastowiecznego. Krzyż z płaską sylwetką Chrystusa, wyciętą w desce lipowej i pomalowaną farbą olejną, nakryty łukowatym blaszanym daszkiem. Tego typu krzyże na przełomie XIX i XX wieku często stawiano przy drogach na pograniczu łemkowsko-pogórzańskim.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NR 79 WIATRAK ZE STAREJ WSI

Wiatrak ze Starej Wsi wybudowany w 1948 roku przez Szymona Kruczka i Wawrzyńca Serafina. Pracował do ok. 1985 roku. Reprezentuje typ koźlaka. Korpus obiektu ustawiony jest na metalowym, nieruchomym słupie w jego osi, w środkowej partii obudowanym drewnem. Pozwalało to na obracanie całej obudowy wraz z mechanizmem, dostosowując jej położenie do aktualnego kierunku wiatru. Na ścianie frontowej znajduje się koło wietrzne, z ośmioma drewnianymi łopatami, związane za pomocą metalowej przekładni z mechanizmem wewnętrznym, który służył głównie do napędzania żaren. Przez pewien czas do poziomego mechanizmu obrotowego za pomocą pasa podpięte było urządzenie wytwarzające prąd elektryczny. Ściany budynku stanowi drewniany oszalowany od zewnątrz deskami i listwami.

w przygotowaniu