filie

NR 29 KUŹNIA Z CZACZOWA

Kuźnia z Czaczowa służyła właścicielom i okazyjnie sąsiadom. Zbudowana w 1899 roku. Ciekawostką są nacięcia na zrębie, którymi cieśla naznaczył kolejność belek przy przenoszeniu kuźni z terenu zalewowego w inne miejsce gospodarstwa.
Wewnątrz wyposażenie kuźni wiejskiej z pierwszych lat XX w. Palenisko kamienne ze skórzanym miechem, obok pień z kowadłem, wzdłuż ścian narzędzia kowalskie. Przed wejściem wysoki pieniek do mocowania bormaszyny.

 

NR. 32-34 ZAGRODA Z WIERCHOMLI WIELKIEJ

Wielobudynkowa zagroda z Wierchomli Wielkiej  to przykład średniozamożnego gospodarstwa z zachodniej Łemkowszczyzny z przełomu XIX i XX wieku. Składa się z chałupy, budynku gospodarczego i wolno stojącego chlewika. Na podwórzu studnia z kołowrotem oraz umiejscowiona w stoku suszarnia na owoce.

Kurna chałupa (nr 32) zbudowana z jodłowych okrąglaków. Wysoki dach trójspadowy, kryty gontem. Zwieńczenie szczytu ozdobione tzw. koszyczkiem osłaniającym otwór dymnikowy. Chałupa składa się z umieszczonej centralnie sieni oraz kurnej kuchni (po lewej) i reprezentacyjnej izby (po prawej). We wnętrzu odtworzono wyposażenie mieszkania średniozamożnego gospodarza z Łemkowszczyzny sądeckiej z pierwszych lat XX w.
Kuchnia to główne pomieszczenie mieszkalno-gospodarcze. Znajduje się tu obszerny dymny piec i kąt kuchenny. Po drugiej stronie kuchni część sypialna z łóżkiem, nad nim wisząca kołyska i żerdka na codzienną odzież. Za łóżkiem wydzielony kąt dla krowy, którą w czasie ostrej zimy wprowadzano do domu.
Druga izba to pomieszczenie o charakterze reprezentacyjnym. Piec grzewczy ma palenisko w sieni, by nie zadymiać izby. Sprzęty w izbie są pięknymi przykładami dawnego wiejskiego meblarstwa: masywny stół nawiązujący formą do mebli renesansowych, ozdobna ława dosunięta do łóżka, z ruchomym przerzucanym oparciem, co umożliwiało powiększenie powierzchni do spania, dekoracyjny „ramik”, czyli półka na miski i garnuszki, malowane skrzynie wianne. Nad łóżkiem na żerdce wianna pościel w granatowych powłoczkach z drukowanego płótna, dawniej powszechnie używanego na góralszczyźnie także na spódnice i zapaski. Na ścianie przeciwległej do wejścia – rząd oleodruków z kręgu chrześcijaństwa wschodniego.
Budynek gospodarczy z początku XX w. (nr 33) z dwuspadowym dachem, bardzo stromym, sięgającym niemal ziemi. Wewnątrz oszalowana liściarnia, stajnia dla krów i wołów, boisko oraz owczarnia. Wzdłuż tylnej ściany budynku znajduje się wąski, ciemny magazyn na plewy. Chlewik (nr 34) dwukomorowy, na stryszku składzik narzędzi rolniczych.

 

NR. 35, 36 SPICHLERZE SYPAŃCE

Spichlerze przeniesione z Muszynki, charakterystyczne dla wsi pogranicza słowackiego. Mają archaiczną konstrukcję, w której zrębowe ściany przechodzą w kolebkowe sklepienie nakryte dwuspadowym gontowym dachem. Kolebka, a nieraz także ściany były grubo wylepione gliną, trzymającą się na drewnianych kołkach gęsto wbijanych w belki zrębu. Glina chroniła przed ogniem, a dach, niezwiązany konstrukcyjnie ze zrębem, w razie pożaru zrzucano bosakami.

 

NR 37 CHAŁUPA Z ŁABOWEJ

Chałupa z Łabowej, z połowy XIX w., budowana na zrąb, z okrąglaków jodłowych. Szpary między belkami lepione gliną, bielone wapnem. Dach stromy, dwuspadowy, kryty gontem. Składa się z maleńkiej sieni z wydzieloną komórką oraz dymnej izby.
Chałupa używana była w niezmienionym stanie do lat 90. XX w. W skansenie odtworzono mieszkanie z lat sześćdziesiątych, należące do Adama Chowańca.
We wszystkich pomieszczeniach klepisko. W izbie kurny piec z nalepą i piecem piekarskim oraz ławką wmontowaną z boku, pod którą urządzono zagródkę dla kur. Górna część ścian i powała są czarne od dymu. W rogu kuchni (po przekątnej do pieca) wykopany jest dół ziemny na ziemniaki, przykryty zbitą z desek klapą – rodzaj piwniczki. Wyposażenie wnętrza jest bardzo skromne. Pod ścianą naprzeciw wejścia drewniane łóżko dosunięte do półki z naczyniami, postawionej na ławie. Powyżej dwie dodatkowe proste półki z desek. Obok łóżka skrzynia i stół. Pod ścianą na stałe osadzona szeroka ława, przy drzwiach żarna, dalej wieszak na odzież. Na ścianie naprzeciw wejścia trzy obrazy o treści religijnej, różaniec i ryngraf.
W sieni i komorze drobne sprzęty i narzędzia gospodarskie, m.in. skrzynia, wózek do kręcenia powrozów, gręple do wełny, beczka, maślniczka czy koszyki.

 

NR. 39, 40 ZAGRODA Z ŁOSIA

Zagroda z Łosia k. Gorlic, z pierwszej połowy XIX w. Składa się z budynku mieszkalnego i gospodarczego.
Chałupa (nr 39) mieści centralnie położoną sień z wydzieloną komórką, po lewej zimną izbę, a po prawej kuchnię i mieszkalną komorę. W zimnej izbie urządzona wystawa maziarstwa. Mieszkańcy wsi Łosie tradycyjnie zajmowali się handlem mazią i smarami. Początkowo była to tzw. kołomaź uzyskiwana w procesie suchej destylacji odpadów sosnowych, używana do smarowania osi drewnianych wozów. W miarę rozwoju przemysłu naftowego, łosianie zaczęli handlować też smarami technicznymi i olejami pochodzenia ropnego. Zajęcie to od połowy XIX w. do drugiej wojny światowej było podstawowym źródłem zarobkowania wszystkich niemalże łosian. Istniały dwie kategorie maziarzy: drobni handlarze domokrążni, wędrujący pieszo z nosiłkami na plecach po wsiach Beskidów i przyległego Pogórza, oraz maziarze jeżdżący na dalekie trasy specjalnie przystosowanymi, ciężkimi wozami. Intratny zawód i związane z nim migracje spowodowały istotne przemiany kulturowe we wszystkich dziedzinach życia wsi Łosie.
Wnętrze pozostałej części chałupy urządzono jako mieszkanie rodziny maziarskiej z lata 20. XX wieku. Całe wyposażenie domu z jednej strony świadczy o zamożności gospodarstwa; z drugiej jest odzwierciedleniem migracji zarobkowych – znajduje się tu wiele przedmiotów pochodzenia niemiejscowego, kupowanych w czasie wędrówek maziarskich. Nad jednym z łóżek fotograficzne portrety właścicieli – Ewy i Wasyla Jewusiaków.
Wąska komora za kuchnią to miejsce do spania; jest tu krótkie łóżko oraz posłanie dla dzieci urządzone na masywie pieca piekarskiego.
W budynku gospodarczym (nr 40) znajdują się: stajnia, pomieszczenie na siano, boisko, zapole, plewnia, drewutnia i chlewik. Na boisku stoi wóz maziarski z pełnym wyposażeniem.

NR. 41-43 ZAGRODA Z KRÓLOWEJ RUSKIEJ

Zagroda z Królowej Ruskiej to typowy przykład zamożnego domostwa łemkowskiego z wnętrzem urządzonym na lata trzydzieste XX wieku. Składa się z chałupy, budynku gospodarczego i spichlerza.
Chałupa (nr 41) odzwierciedla wysoki kunszt łemkowskiej ciesiołki, wyróżnia się pięknymi proporcjami bryły. Zbudowana z dwóch niezależnie wzniesionych części połączonych sienią. Ściany z potężnych bali jodłowych.
W chałupie pięć pomieszczeń: centralnie usytuowana sień, z jednej strony zimna izba i komora, z drugiej piekarnia z alkierzem. W kuchni klepisko, w sieni deski ułożone bezpośrednio na ziemi, w pozostałych pomieszczeniach – podłoga.
Kuchnia jest obszerna, służyła także za sypialnię. Pod przeciwległymi ścianami znajdują się dwa łóżka z ozdobnymi zagłówkami. Nad łóżkami wiszą makatki oraz oleodruki o treści religijnej z kręgu Kościoła wschodniego. Za piecem wzdłuż ściany szeroka dwupoziomowa ława, na niej duża półka na naczynia.
W alkierzu łóżko i ława do spania, poza tym podstawowe meble: m.in. skrzynia wianna, wieszak na garnuszki i miski. Pomiędzy alkierzem i kuchnią, koło pieca, wycięte małe okienko, przez które podawano naczynia z jedzeniem.
Dookoła obszernej zimnej izby okazałe ławy przyścienne, wykonane z półokrągłych bali, charakterystyczne dla archaicznych wnętrz chłopskich. Izba ta służyła za magazyn, a latem – do spania. W zimnej izbie – ze względu na jej duże rozmiary – odbywały się też wesela, spotkania przy wspólnej pracy i różnego rodzaju uroczystości wiejskie.
Budynek gospodarczy z Królowej Ruskiej (nr 42) to rekonstrukcja obiektu z tej samej co chałupa zagrody. Spichlerz z Królowej Ruskiej (nr 43) z kamienną piwnicą, postawiony jest w stoku. Wewnątrz przegrody sąsiekowe i skrzynie na ziarno.

NR 62 KRZYŻ Z BODAKÓW

Krzyż przydrożny z Bodaków, z jasnego piaskowca, osadzony na cokole, ma dwa poziome ramiona i skośną belkę pod stopami Chrystusa. Na krzyżu rozpięta postać Zbawiciela, nad jego głową tabliczka z napisem cyrylicą „INCJ” (Isus Nazorianen Car Judeiskij), poniżej stóp – czaszka i dwa skrzyżowane piszczele, a na cokole nazwisko fundatora.
Krzyż powstał w Bartnem w warsztacie Wasyla Graconia na początku XX wieku. Bartne było dużym ośrodkiem kamieniarstwa łemkowskiego, funkcjonującym od początku XIX stulecia. Początkowo wykonywano tam kamieniarkę użytkową (kamienie młyńskie i żarnowe oraz brusy ), a od połowy XIX wieku również krzyże przydrożne i nagrobne, kapliczki i figury.