filie

NR 1 DYMNA CHAŁUPA Z PODEGRODZIA

Chałupa z Podegrodzia z pierwszej połowy XIX wieku, należąca do wyrobnika rolnego. Drewniana, ściany bielone wapnem, wejście od szczytu. Dach czterospadowy, kryty słomą. Nad drzwiami krzyżyki z palm wielkanocnych, które miały chronić dom przed piorunem i ogniem oraz zapewnić szczęście.

W chałupie trzy ciasne pomieszczenia: sień, kuchnia i izdebka. We wszystkich pomieszczeniach gliniane klepisko. Urządzenie wnętrza jest typowe dla biedoty wiejskiej z początku dwudziestego wieku.

W kuchni prymitywny piec dymny z nalepą, na której rozpalano ogień, połączony z piecem ogrzewającym izdebkę. Dym uchodził na strych otworem w powale, tak zwaną woźnicą. Pod powałą dwie równoległe belki zwane „poleniami”, służące do suszenia drewna opałowego. W kuchni trzymano krowy.

W izdebce dwa łóżka, ława do spania dla dziecka, skrzynia na odzież. Codzienne ubrania wiszą na żerdce pod powałą. Na ścianie nad stołem rząd oleodruków o treści religijnej. Ornamenty malowane na ścianach izdebki, powtarzające motyw haftów z ubiorów lachowskich, występowały lokalnie w Podegrodziu na początku XX w.

 

NR. 2-7 ZAGRODA KMIECA Z GOSTWICY

Zagroda z Gostwicy jest typowa dla najzamożniejszej warstwy mieszkańców wsi lachowskich drugiej połowy XIX w. W jej skład wchodzą: chałupa, stodoła, stajnia, chlewik, wozownia i spichlerz, ustawione w czworobok wokół obszernego podwórza. Wszystkie budynki o konstrukcji zrębowej, dachy kryte słomą. Chałupa, stajnia i chlewik bielone. Ściany spichlerza pokryte charakterystycznymi wielkimi kropkami malowanymi wapnem. Na ścianie domu kapliczka skrzynkowa z figurą Chrystusa Frasobliwego.

Chałupa z Gostwicy /nr 2/ zbudowana ok. 1850 roku, składa się z centralnie usytuowanej sieni, na lewo od niej tzw. zimnej izby, na prawo – kuchni i izdebki z alkierzem. Wyposażenie mieszkania typowe dla zamożnego gospodarstwa lachowskiego w pierwszych latach II Rzeczypospolitej. W kuchni piec z paleniskiem pod blachą i kapą wyprowadzającą do komina dym z obszernego pieca piekarskiego. Pod oknami miejsce dla kilku krów. W rogu wiszące wyrko dla parobka. Po lewej stronie od wejścia łóżko dla służby, stoliczek do jedzenia i kuchenne wyposażenie gospodarstwa.
W izdebce, która była pomieszczeniem reprezentacyjnym, a także sypialnią – typowy układ mebli: łóżka po bokach, pomiędzy nimi ława i stół. Obok malowana skrzynia wianna oraz szafa na odzież. Kołyska, malowana w kwiaty, pochodzi ze wsi podkrakowskiej. Na ścianach kilka fotografii wykonanych przez Wojciecha Migacza – chłopskiego fotografa z Gostwicy.

Sąsiadujący z izdebką alkierz był przeznaczony dla starych rodziców, którzy przekazali już majątek dorosłym dzieciom.
W sieni ogromna beczka do kiszenia kapusty. Obok szafa na żywność, tak zwany spyrnik. Przy drzwiach żarna do mielenia zboża na mąkę oraz skrzynia sarkofagowa o charakterystycznym kształcie, zdobiona rytą dekoracją geometryczną. Skrzynie takie występowały w całych Karpatach; u Lachów pierwotnie służyły do przechowywania odzieży, później, gdy nastała moda na skrzynie malowane – zaczęto używać ich na produkty spożywcze.
Po lewej stronie sieni zimna izba, czyli izba bez pieca, latem służąca jako sypialnia dla całej rodziny, a w chłodne pory roku jako magazyn. Używana też była przy większych uroczystościach rodzinnych. W skansenie pokazana jest jako izba weselna (w 1963 roku na weselu córki gospodarzy gościł tu ówczesny biskup krakowski Karol Wojtyła, późniejszy papież święty Jan Paweł II).

Na podwórzu: stodoła z Biegonic (nr 3), stajnia i wozownia z Mokrej Wsi (numery 6 i 7) oraz chlew i spichlerz z Gostwicy (numery 4 i 5).

 

NR 8 CHAŁUPA Z ROGÓW

Chałupa z Rogów zbudowana w pierwszej połowie XIX wieku przez dziedzica dla piekarza dworskiego, później zamieszkała kolejno przez rodzinę krawca i szewca. We wnętrzu piec dymny z piecem piekarskim pod nalepą. W rogu nad miejscem dla krowy zamocowane grzędy dla kur.

W izdebce znajduje się warsztat wiejskiego szewca z początku XX wieku, wykonującego na zamówienie buty z cholewami, sznurowane trzewiki, kamaszki oraz naprawiającego obuwie. Na warsztacie narzędzia, między innymi młotki, nożyki tzw. „gnypy”, cęgi, pilniki. Nad warsztatem wiszą szydła, różne rodzaje żelazek szewskich do „wypalania” krawędzi spodów, dratwa do szycia butów, tekturowe formy na różne części obuwia. Na półce szereg drewnianych kopyt i prawideł oraz skóra.

 

NR 9 KAPLICZKA Z GOŁKOWIC GÓRNYCH

Kapliczka z Gołkowic Górnych to kopia obiektu z końca XIX wieku. Murowana z kamienia, wylepiana gliną i bielona, kryta gontowym dachem. Wewnątrz dziewiętnastowieczne oleodruki: „Przemienienie Pańskie”, interesujące przedstawienie św. Jana Chrzciciela w postaci dziecka z Chrystusem-barankiem oraz staloryt „Chusta św. Weroniki” odbity na płótnie, a także stara drewniana rzeźba Chrystusa Frasobliwego.

 

NR 10 WIATRAK Z BICZYC GÓRNYCH

Wiatrak z Biczyc Górnych, typu koźlak z początku XX wieku, służący do mielenia zboża dla potrzeb własnego gospodarstwa. Wiatrak ustawiony jest na drewnianej osi, co pozwala na obracanie go w zależności od kierunku wiatru. Cztery skrzydła wiatraka, tak zwane śmigi, mają archaiczną formę prostokątnych łopat. Wiatraki pojawiły się na Sądecczyźnie dopiero na przełomie XIX i XX w., powszechnie budowano młyny wykorzystujące jako napęd siłę spadku wody górskich potoków.

 

NR 65 WIATRAK Z KANINY

Wiatrak z Kaniny został zbudowany w latach dwudziestych XX wieku przez majstra z Muchówki koło Bochni. Służył przede wszystkim dla potrzeb własnego gospodarstwa, w okresie wojny i zaraz po niej pracował także dla mieszkańców Kaniny i sąsiednich wsi. Drewniany, oszalowany pionowo deskami, z dwuspadowym daszkiem krytym dranicami. Obrót obiektu wspomagany jest przez system rolek i krążyn.

 

NR 78 KUŹNIA Z POPOWIC

Kuźnia z Popowic została zbudowana na początku lat 20. XX w. na użytek własnego gospodarstwa i sąsiadów. Budynek zrębowy, na podmurówce z kamienia, ściany z okrągłych belek. Wewnątrz palenisko murowane z cegły ze skórzanym miechem, obok pień z dużym kowadłem. Wzdłuż ścian narzędzia kowalskie: różnego rodzaju pilniki, świdry, gwintowniki, młotki.