filie

NR. 47-50, 59-61 ZAGRODA Z ZAGORZYNA

Zagroda z Zagorzyna to zamożne gospodarstwo góralskie z przełomu XIX i XX wieku. Chałupa z Zagorzyna (nr 47) zrębowa, niebielona, jedynie wokół okien w części południowej ściany grubo wylepione gliną i pomalowane wapnem. Ganek dostawiony w latach dwudziestych XX w. oraz szczyt i balkon zdobione motywami ażurowymi znanymi z budownictwa uzdrowiskowego. Rozpowszechniły się one w latach dwudziestych i trzydziestych XX w. jako naśladownictwo domów w pobliskiej Szczawnicy.

Chałupa ma przelotową, centralnie umieszczoną sień, po jednej stronie kuchnia i izdebka, po drugiej duża izba i alkierz. Chałupa była własnością Wincentego Myjaka, zamożnego gospodarza, wójta, w latach 1908-1913 posła ludowców do Sejmu Krajowego we Lwowie, a w latach 1911-1918 do parlamentu w Wiedniu.
Chałupa w skansenie odtworzona jest jako dom posła z elementami wystroju nietypowymi dla dawnej wsi.
Izba jest reprezentacyjnym pomieszczeniem, w którym Wincenty Myjak przyjmował gości, urządzał spotkania wiejskie. Pokój wyposażony jest w komplet mebli wykonany na zamówienie Myjaka przez stolarza krakowskiego.
Sąsiedni walkierz to gabinet z biurkiem i fotelami z warsztatu krakowskiego i krzesłami wiedeńskimi. Również inne elementy wystroju obu pomieszczeń mają charakter mieszczański, jak olejne pejzaże, zegar, etażerka z książkami czy kufry używane przez Myjaka podczas licznych podróży.
W kuchni piec z kapą, po przeciwnej stronie wyłożony cegłami kąt gospodarczy, gdzie trzymano wodę, prano, przygotowywano posiłki.
Izdebka – podobnie jak duża izba – łączy elementy miejskie z wiejskimi. Stoi tu mieszczańska komoda i stół oraz szafa i łóżka nawiązujące do mody miejskiej. W izdebce sypiały córki gospodarza, które ozdobiły wnętrze obrazami, pocztówkami i rodzinnymi fotografiami.

Spichlerz z Kiczni (nr 49) postawiono ok. 1870 r. Część parterowa murowana z kamienia, drewniane pięterko wraz z galerią, dobudowane w latach dwudziestych – pełniło funkcję wakacyjnego mieszkania dla księdza, członka rodziny. Spichlerz jest bogato zdobiony na wzór szczawnicki, ma ażurową balustradę i ozdobne deski szczytowe. Drugi spichlerz (nr 48) usytuowany naprzeciw chałupy po drugiej stronie drogi, w całości drewniany, postawiony został w 1880 r. w Zagorzynie. Później nadbudowano piętro i ganek zdobione ażurową dekoracją. Ponadto w skład zagrody wchodzą przeniesione z Kamienicy: stajnia (nr 60), stodoła (nr 50), szopa kieratowa z Maszkowic (nr 59), a także zrekonstruowana suszarnia owoców (nr 61).

 

NR 51 OLEJARNIA ZE SŁOPNIC

Budynek olejarni ze Słopnic początkowo służył jako kuźnia. Z czasem dostawiono urządzenia do tłoczenia oleju i przebudowano palenisko, poszerzając je o płaski kocioł do prażenia siemienia lnianego i kociołek na wodę. Unikalny charakter ma śrubowa drewniana prasa do tłoczenia oleju. „Lisica”, czyli poziomy kloc z pojemnikiem na stłuczone, prażone siemię pochodzi z innej, starszej olejarni. Olej lniany używany był powszechnie na wsi jako omasta do pokarmów, zwłaszcza w czasie adwentu i wielkiego postu oraz jako lekarstwo.

VIDEO

 

NR. 52-55 ZAGRODA Z OBIDZY

 

Zagroda z Obidzy wielobudynkowa, charakterystyczna dla średniozamożnego gospodarstwa przysiółkowego. Składa się z dymnej chałupy i stodoły z Obidzy, owczarni z Zagorzyna i spichlerza z Kiczni. W pobliżu łąka z koszarem dla owiec i kolibą dla pasterzy.

Chałupa (nr 52) zbudowana w 1890 r. Centralnie położona sień jest szeroka, z dwuskrzydłowymi wrotami na obie strony, aby mógł wjechać wóz z sianem, które składano na strychu, lub z ziemniakami, które przechowywano w piwnicy. Na lewo izba mieszkalna, na prawo dymna kuchnia, tak zwana „piekarnia”, za nią stajnia dla krów. Była to pierwsza we wsi dymna chałupa, w której wydzielono „stajnię krówską”; w góralskich wsiach pasma Radziejowej krowy stały w piekarni, jak u Lachów.

Wnętrze chałupy w skansenie prezentuje stan po 1935 r. Izba początkowo była pomieszczeniem mającym charakter świąteczny, równocześnie pełniąc funkcję sypialni, a później także kuchni. Na ścianach liczne oleodruki o treści religijnej, obrazki dewocyjne, pamiątki pierwszej komunii św., krzyżyki, różańce, a także zdjęcie z 1914 r. z Pragi czeskiej, będące pamiątką gospodarza z wojska austriackiego.

Piekarnia ma zupełnie inny charakter niż izba – klepisko, oczernione ściany i powała, wielki piec dymny z kotłem wiszącym nad nalepą. Wokół pomieszczenia pod powałą polenia, na których suszą się drwa, len, serki owcze oraz „dzwona”, czyli elementy kół drewnianych. W Obidzy często uprawianym zajęciem było kołodziejstwo, stąd w piekarni znajdują się narzędzia stolarskie i kołodziejskie. W kącie kuchennym naczynia codziennego użytku oraz sprzęt związany z przerobem mleka owczego na sery. W rogu tzw. „wyrek” – proste łóżko, bez zagłówków, zaścielone słomą, płachtą i derką – do spania dla „dziewek” służebnych lub dorastających córek.

Stodoła z Obidzy (nr 55), zbudowana ok. połowy XIX w., przystosowana do stromego stoku. Składa się z trzech pomieszczeń, z których każde umieszczone jest na niższym poziomie. Pozostałe budynki gospodarcze to: Spichlerz z Kiczni (nr 54) i Owczarnia z Zagorzyna (nr 53).

 

NR 56 ZAGRODA Z KAMIENICY

Zagroda z Kamienicy z 1869 r., jednobudynkowa, bardzo mała. W rzucie poziomym tworzy kształt litery „L”. W jednym jej ramieniu znajduje się część mieszkalno-inwentarska, w drugim – część gospodarcza.
Z kuchni dym wydostaje się przez otwór w ścianie do zainstalowanego w sieni prymitywnego komina z desek.

We wnętrzu mieszkanie tkacza wiejskiego nazywanego „knapem”. Tkactwo było na góralszczyźnie jednym z najbardziej rozpowszechnionych zajęć pozarolniczych. Na tym terenie było zajęciem męskim, bywało jednak, że przy warsztacie pracowały kobiety. Tkano różnej grubości płótno ze lnu (czasami z dodatkiem konopi) przeznaczone na koszule i inne części ubioru oraz na płachty i worki. Wyrabiano też tkaninę z wełny owczej; po sfilcowaniu jej w foluszu otrzymywano sukno na portki, gurmany czy derki. W izbie stoi warsztat z nawiniętą osnową i wszystkie narzędzia potrzebne przy tkaniu.

Przed budynkiem ogródek, a w nim na drewnianym słupie kapliczka zwieńczona trzema wieżyczkami z krzyżami – charakterystyczna dla doliny Kamienicy Gorczańskiej.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NR 57 KAPLICZKA NA KRZYŻU Z KAMIONKI WIELKIEJ

Kapliczka z Kamionki Wielkiej, na krzyżu z końca XIX w., w typie powszechnie występującym na Sądecczyźnie. Wewnątrz drewniana XIX-wieczna rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NR 58 STODOŁA Z ZARZECZA

Stodoła z Zarzecza to budynek z drugiej połowy XIX wieku, niewielki, o pięknych proporcjach. Zrębowy, dach czterospadowy, kryty słomą. Wewnątrz boisko i jedno zapole. Wrota dwudzielne.