filie

NR 11 KOŚCIÓŁ RZYMSKOKATOLICKI Z ŁOSOSINY DOLNEJ

Kościół pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła. Zbudowany w 1739 r., drewniany, z zewnątrz szalowany pionowo deskami, jednonawowy. W drugiej połowie XVIII wieku do nawy od zachodu dobudowano wieżę, która przykryta jest baniastym hełmem z latarnią, zwieńczoną makowiczką i kutym krzyżem. Prezbiterium i nawę otaczają soboty, czyli niskie podcienia wsparte na słupach. Po stronie północnej prezbiterium – zakrystia z kruchtą.

Kościół został gruntownie odnowiony w 1966 roku. Wtedy przemalowano wnętrze. Polichromia ścian ma charakter figuralno-ornamentalny,a stropu także patronowy. Została wykonana przez Tadeusza i Zofię Knausów według projektu znanej sądeckiej malarki Marii Ritter. Na przedpiersiu chóru zachowała się rokokowa polichromia z drugiej połowy XVIII w. przedstawiająca postacie heroldów anielskich oraz architektoniczne motywy świątyń sądeckich. W kościele pięć ołtarzy. Późnobarokowy ołtarz główny ma w części centralnej Grupę Ukrzyżowania, po bokach malowidła ze scenami z życia patronów kościoła. Ołtarze boczne przy tęczy również mają charakter barokowy. W lewym znajduje się przedstawienie Niepokalanego Poczęcia Matki Boskiej. W prawym w polu głównym obraz św. Józefa Oblubieńca z Dzieciątkiem. Po bokach rzeźby świętych Antoniego i Stanisława Biskupa. Przy ścianach nawy dwa ołtarze boczne. W ołtarzu prawym płaskorzeźba przedstawiająca Matkę Boską Różańcową w adoracji świętych Dominika i Katarzyny Sieneńskiej. Po lewej ołtarz z przedstawieniem św. Sebastiana.

Na chórze znajdują się organy z pocz. XX wieku, wykonane przez organmistrza szczyrzyckiego Tomasza Falla. Pod chórem stoją dwa, wyjątkowo interesujące konfesjonały rokokowe z malowidłami o tematyce spowiedzi, w których dominującą postacią jest św. Jan Nepomucen, patron spowiedników. Świątynia w 2004 roku została ponownie konsekrowana, okazjonalnie są w niej odprawiane nabożeństwa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NR. 12-18 DWÓR Z RDZAWY Z FOLWARKIEM

Dwór z Rdzawy (nr 17) z początku XVII wieku. Zbudowany na rzucie prostokąta, parterowy, o ścianach z drewna modrzewiowego, z zewnątrz tynkowanych i bielonych. Dach łamany polski, kryty gontem. Od strony północnej czterokolumnowy ganek. Forma architektoniczna budynku nawiązuje do stanu z drugiej połowy XIX w.

W dwóch pomieszczeniach unikalne polichromie o tematyce sakralnej. Pochodzą z czasu, gdy dwór użytkowany był przez zakon kanoników regularnych z pobliskiej Trzciany. Dwór został im udostępniony po zniszczeniu domu klasztornego i kościoła w czasie wojen w XVII stuleciu. Kanonicy mieszkali tu prawie przez pół wieku, wtedy powstały malowidła nawiązujące do tradycji zakonu. Polichromie w sali głównej to przedstawienia świętych adorujących krzyż. Malowidło nad drzwiami wejściowymi przedstawia papieża św. Sylwestra na tle zabudowy Rzymu. Malowidła w drugiej sali, która pełniła funkcję kaplicy, mają charakter alegoryczny, są wzorowane na ilustracjach do zbioru poezji religijnych „Pia desideria” (Pobożne życzenia) Hermana Hugo z XVII wieku.

W 1703 r. dwór powrócił w ręce świeckie – rodziny Baranowskich, ostatnimi właścicielami byli Wesołowscy. W 1945 r. po reformie rolnej przeszedł na własność państwa; umieszczono w nim szkołę, potem inne instytucje, a w 1969 r. w stanie daleko posuniętej destrukcji przekazano nowosądeckiemu Muzeum.

Wyposażenie dworu nawiązuje do jego historii. Sale z polichromią zachowały charakter XVII-wiecznego wnętrza zakonnego, pozostałe pomieszczenia urządzono jako wiejskie mieszkanie szlacheckie z przełomu XIX i XX stulecia. Po prawej stronie gabinet pana domu i pokój pani, po lewej kuchnia dworska i jadalnia. Na ścianach w sieni XIX-wieczne tarcze rycerskie oraz herby właścicieli dworu: Korczak – rodziny Wesołowskich i Rawicz – rodziny Baranowskich.

 

 

 

Gabinet pana to miejsce pracy i spotkań towarzyskich. Wyposażony jest w ozdobne meble m. in. szafę biblioteczną, rzeźbione biurko, stolik do gry w karty i szachy. W pokoju liczne akcesoria myśliwskie. Z gabinetem sąsiaduje pokój pani, gdzie zrekonstruowano piec z ozdobnych kafli. Obok komplet mebli wypoczynkowych, lustro z konsolą, zaszklona serwantka z serwisem do herbaty. Wystrój uzupełnia sześciogłosowa fisharmonia.
Po przeciwnej stronie sieni kuchnia z przejściem do jadalni, w jej rogu duży kuchenny piec kaflowy. Znajdują się tu: obszerny kredens, szafka z umywalką kuchenną, stół oraz różnego rodzaju sprzęty do przygotowywania i podawania jedzenia. Sąsiednie pomieszczenie to niewielka jadalnia z rozkładanym stołem, kredensem i szafkami na ozdobne naczynia.

Dwór otoczony jest parkiem, a z tyłu na osi budynku stoi altanowa studnia ogrodowa z Nawojowej (nr 18), z końca XIX wieku. W pobliżu dworu z Rdzawy znajduje się zespół gospodarczy, zwany też folwarkiem. Składa się ze spichlerza z Męciny (nr 16), stodoły z Kamienicy (nr 12), ośmiobocznej szopy kieratowej z Krużlowej (nr 13), stajni końskiej z chlewami i wozownią z Lipnicy Wielkiej (nr 15) oraz ośmiobocznego kurnika z Tymbarku (nr 14) z wydzielonymi czterema pomieszczeniami dla różnych gatunków drobiu.

12-16

17-18

 

 

NR 30, 31, 63 CERKIEW GRECKOKATOLICKA Z CZARNEGO Z PLEBANIĄ

Cerkiew z Czarnego to typowa drewniana świątynia zachodniołemkowska. Wzniesiona w Czarnem w Beskidzie Niskim w latach 1752–1754. Świątynia trójdzielna, składa się z prezbiterium, nawy i babińca z kruchtą i przedsionkiem. Nad kruchtą i babińcem nadstawiona jest wieża-dzwonnica nakryta baniastym hełmem.
We wnętrzu uwagę przyciąga ikonostas, czyli bogato zdobiona ściana z ikonami, oddzielająca nawę przeznaczoną dla wiernych od prezbiterium z ołtarzem do sprawowania świętej liturgii, niedostępnym dla ogółu. Ikonostas w cerkwi z Czarnego, rzeźbiony przez Jakuba Szajcera w 1801 r., ma charakter barokowo-rokokowy. W 1895 został odnowiony i przemalowany przez Jana Bogdańskiego. Po wysiedleniu Łemków, z opuszczonej cerkwi ukradziono znaczną część wyposażenia, zdarto również prawie wszystkie płótna Bogdańskiego.
Ikonostas składa się z czterech rzędów ikon ułożonych piętrowo. Dolna kondygnacja utworzona jest przez cztery ikony, tzw. namiestne, między którymi znajdują się trzy arkadowe przejścia – środkowe to carskie wrota, a boczne – diakońskie. Z lewej znajduje się ikona św. Mikołaja. Na prawo od niej ikony Matki Boskiej z Dzieciątkiem, dalej Chrystusa, następnie patrona cerkwi, czyli św. Dymitra. Po trzech ostatnich wyobrażeniach zostały tylko ślady sylwetek. Brak również ozdobnie rzeźbionych i malowanych carskich wrót. Drugi rząd stanowi dwanaście tzw. prazdników, niewielkich ikon przedstawiających najważniejsze święta w roku liturgicznym, przedzielonych pośrodku Ostatnią Wieczerzą. Powyżej prazdników rząd apostolski, zwany Deesis, co po grecku oznacza modlitwę wstawienniczą. Centralnie umieszczono ikonę Chrystusa Wielkiego Kapłana, po bokach po trzy ikony, z których każda przedstawia dwóch apostołów. Ikonostas wieńczy krzyż z namalowaną postacią Chrystusa, a po jego bokach sześć zrekonstruowanych medalionów, na których zostały zamarkowane przedstawienia proroków.
Wnętrze cerkwi zdobione jest polichromią. Ściany pokryte imitacją naśladującą marmurowe bloki, ornamentyką roślinną oraz scenami figuralnymi. W wyższych partiach sklepień polichromia imituje niebo usiane gwiazdami. W samych podniebiach umieszczone są obrazy przedstawiające Boga Ojca i Wniebowstąpienie Chrystusa. Na południowej ścianie nawy namalowany iluzjonistycznie barokowy boczny ołtarz.
Cerkiew od 2004 roku znów jest w kulcie; od początku maja do końca września w każdą niedzielę jest tu sprawowana służba Boża, czyli msza święta obrządku wschodniochrześcijańskiego.W pobliżu cerkwi plebania greckokatolicka ze Szlachtowej (nr 63). Uzupełnieniem gospodarstwa plebańskiego jest lamus z Wierchomli Wielkiej (nr 31). Początkowo pełnił funkcję spichlerza na zboże i inne produkty, później składano w nim stare meble, nieużywany sprzęt kościelny i liturgiczny.

 

NR 64 SZKOŁA Z NOWEGO RYBIA

Szkoła z Nowego Rybia została usytuowana w centralnej części ekspozycji, nie jest ściśle związana z żadną z prezentowanych w skansenie grup etnograficznych. To przykład typowej szkoły wiejskiej, jakich wiele powstało w latach 20. i 30. XX w. we wsiach małopolskich. Zbudowali ją własnymi siłami mieszkańcy wsi; służyła do lat sześćdziesiątych, kiedy to postawiono obok nową, tzw. tysiąclatkę.
W szkole znajdują się dwie duże sale lekcyjne rozmieszczone symetrycznie po obu stronach wąskiego korytarza. Korytarz pełnił jednocześnie funkcję szatni i kącika higienicznego. Sala po lewej stronie urządzona jest jako klasa z okresu II Rzeczypospolitej. Skromne wyposażenie oddaje atmosferę biednej szkoły wiejskiej – ławki z otworami na kałamarze, biurko nauczyciela, tablica na stojaku, podstawowe przybory szkolne.
Druga sala to klasa z początku lat pięćdziesiątych; pokazuje przemiany, jakie zaszły w szkolnictwie wiejskim po drugiej wojnie światowej. Są tu pomoce dydaktyczne z tego okresu, na ścianach wiszą portrety ówczesnych przywódców.
Drugie wejście, od tyłu budynku, prowadzi do mieszkania nauczyciela i kancelarii szkolnej, urządzonych na okres II Rzeczypospolitej. Mieszkanie składa się z niewielkiego pokoju i kuchni, wyposażone jest skromnie, w stylu drobnomieszczańskim.

 

 

 

NR 67 KOŚCIÓŁ EWANGELICKI ZE STADEŁ

Niemcy sprowadzeni na Sądecczyznę w większości byli protestantami. W 1786 r. w Stadłach powstała parafia ewangelicko-augsburska i zbudowano kościół. W 1806 r. w świątyni wybuchł pożar, który ją znacznie uszkodził. Wkrótce ją odbudowano; służyła miejscowej społeczności do końca drugiej wojny światowej. W 1958 r. świątynia została przeniesiona do Świniarska, gdzie rozbudowując i przerabiając, zaadaptowano ją na kościół rzymskokatolicki. W 2003 – na skutek uderzenia pioruna –uległa częściowemu zniszczeniu. Kościół przeniesiono do skansenu i odtworzono w pierwotnej formie, związanej z wyznaniem ewangelickim, według stanu z lat 30-tych XX wieku; przywrócono dawny kształt bryły budynku i wieży, a wewnątrz odtworzono galerię empor.

Sposób budowy świątyni – odmienny niż w Niemczech – wykazuje silne wpływy lokalne. Wyposażenie jest skromne. Ołtarz główny pochodzący z kościoła ojców Franciszkanów w Nowym Sączu został w 1809 r. przerobiony na potrzeby liturgii ewangelickiej. Główny obraz przedstawia Zwiastowanie, w skrzydłach bocznych św. Jan Chrzciciel i św. Klara oraz św. Jan Ewangelista i św. Kinga. W górnej części ołtarza wbudowana jest ambona pastora bogato zdobiona snycerką. Wejście na ambonę prowadzi z poziomu empor.

W czerwcu 2008 roku kościół został uroczyście rekonsekrowany.